Νικόλαος Κοπέρνικος : ένας γίγαντας στους ώμους του οποίου "πάτησε" ο Γαλιλαίος.....

Γεννημένος στο Τορούν της Πολωνίας, στις 19 Φεβρουαρίου 1473, ακριβώς λίγο μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας και λίγο πριν την «ανακάλυψη» της Αμερικής, ο Νικόλαος Κοπέρνικος μεγαλώνει σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτατα. Όπως γράφει ο Κέσλερ, πρόκειται ίσως για τη «μορφή την πιο άχρωμη μεταξύ όλων εκείνων που, χάρη στην αξία τους ή λόγω των συνθηκών, διαμόρφωσαν το πεπρωμένο της ανθρωπότητας».
Έχοντας δε γνωρίσει τον πόνο και το φόβο, είναι επίσης, αναμφίβολα, ένας από τους πιο αξιαγάπητους. Όταν στρέφει το ενδιαφέρον του στην κίνηση των άστρων, υπηρετεί στον καθεδρικό ναό του Φράουενμπουργκ, στην Πολωνία, και μοιράζει τη ζωή του ανάμεσα στη δωρεάν άσκηση της ιατρικής και στην αστρονομία. Μια άκρα επιφυλακτικότητα και ίσως μια μεγάλη ντροπαλότητα, τον έχουν κάνει άνθρωπο μοναχικό. Ζει σχεδόν χωρίς συναναστροφές σε έναν διώροφο πύργο, στα τείχη της πόλης. Εκεί θα πεθάνει, 40 χρόνια αργότερα, σχεδόν χωρίς να έχει βγει ποτέ.
Μελετώντας το σύστημα του Πτολεμαίου, που είχε ήδη αμφισβητηθεί από άλλους αστρονόμους, ο Κοπέρνικος πείθεται πολύ γρήγορα ότι ένα τέτοιο μοντέλο δεν μπορεί να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Ερμηνεύει τις συχνές παρατηρήσεις ανωμαλιών στην κίνηση των άστρων, και την ανάγκη προσφυγής σε πολυάριθμους επίκυκλους για την περιγραφή τους, ως αναμφισβήτητη ένδειξη της ανεπάρκειας του.
Εξάλλου, τα συστήματα αυτά των πολύπλοκων επικύκλων του φαίνονται τόσο άσχετα με το αρχικό ιδεώδες της αστρονομίας, που θα επιδοκίμαζε ευχαρίστως την αυθάδεια του Αλφόνσου Γ της Καστίλης ο οποίος δήλωνε τον 13ο μ.Χ αιώνα: «Αν, την εποχή της δημιουργίας του κόσμου, μετείχα στο Συμβούλιο του υπέρτατου Θεού, πολλά πράγματα θα είχαν γίνει καλύτερα και με περισσότερη τάξη».
Μετά από μακροχρόνιες σκέψεις, εμπνευσμένες, μεταξύ άλλων, από την ανάγνωση των αρχαίων κειμένων, εκτιμά ότι η κίνηση των πλανητών θα ήταν πιο απλή και η περιγραφή της σίγουρα πιο εύκολη θέτοντας τον Ήλιο στο κέντρο του κόσμου. Μια τέτοια υπόθεση αντιτίθεται στην παραδοσιακή διδασκαλία και φαίνεται να αντιτίθεται στην απλή λογική, αλλά, αν το καλοσκεφτεί κανείς, υπάρχει καλύτερη θέση για τον Ήλιο, του οποίου ο ρόλος είναι, ακριβώς, να φωτίζει τον κόσμο;
Ο Ήλιος στο κέντρο του Κόσμου
Παραχωρώντας στον Ήλιο κεντρική θέση, και θέτοντας τη Γη σε ετήσια περιστροφή γύρω του, ο Κοπέρνικος διαπιστώνει ότι πρέπει, επίσης, να δεχτεί την εικοσιτετράωρη περιστροφή της τελευταίας περί τον άξονα της. Χωρίς αυτή την επιπλέον κίνηση, η διάρκεια της ημέρας ή της νύχτας θα ήταν εξάμηνη, σε όλα τα σημεία του πλανήτη. Δεν αγνοεί τα επιχειρήματα του Πτολεμαίου εναντίον μιας τέτοιας περιστροφής: αν η Γη περιστρεφόταν περί τον άξονα της, «τα σημεία της επιφάνειας της θα κινούνταν με ταχύτητα ιλιγγιώδη και από την περιστροφή της θα παραγόταν μια φυγόκεντρη δύναμη ικανή να ξεθεμελιώσει τα κτίρια τα πιο στέρεα, εκσφενδονίζοντας τα συντρίμμια τους στους αιθέρες». Και δεν φαντάζεται ίσως την καίρια απάντηση που θα δώσει ο Κέπλερ έναν αιώνα αργότερα (μια τέτοια έκρηξη θα ήταν πολύ πιο πιθανή, αν περιστρέφονταν τα αστέρια γύρω από τη Γη, αφού η ταχύτητα τους θα ήταν αναγκαστικά πολύ μεγαλύτερη από εκείνην της επιφάνειας του πλανήτη μας· αυτό το επιχείρημα του Πτολεμαίου, ωστόσο, δεν τον αναχαιτίζει: η Γη κινείται, πρόκειται για μια κίνηση φυσική για αυτήν και δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι μια φυσική κίνηση είναι τόσο βίαιη όσο μια κίνηση καταναγκαστική.
Όλες αυτές οι ιδέες είναι αυτονόητες για τον Κοπέρνικο: θέτοντας τον Ήλιο στο κέντρο του σύμπαντος, οι τροχιές των πλανητών θα μπορούν, επιτέλους, να αναπαρίστανται με κύκλους και οι περιοδικές τους παλινδρομήσεις θα φανούν ως συνέπεια της κίνησης της Γης.
H ιδέα φαίνεται απλή. Δεν φαντάζεται ακόμη τις δυσκολίες που θα συναντήσει για να σχεδιάσει πλανητικούς πίνακες θεμελιωμένους σε αυτή την αρχή, καθότι, ακόμη και θέτοντας τον Ήλιο στο κέντρο του κόσμου, οι ουράνιες τροχιές δεν θα αφεθούν να περιγραφούν με κύκλους και κινήσεις ομοιόμορφες. Θα αναγκαστεί, έτσι, να επανεισαγάγει μέχρι 48 επικύκλους για να περιγράψει τις παρατηρήσεις! Προς το παρόν, αρκείται ευτυχώς σε ποιοτικές εκτιμήσεις και το σύστημα του του φαίνεται να βρίσκεται σε πλήρη αρμονία με την απαίτηση τελειότητας του Ουρανού. Έπειτα από χρόνια στοχασμού, θεωρεί ότι είναι σε θέση να αποδείξει ότι το σύστημα του μπορεί να εξηγήσει το σύνολο ίων παρατηρούμενων φαινομένων και επιτρέπει μια περιγραφή ταυτόχρονα αρμονική, λογική και, προπαντός, πιο απλή των ουράνιων κινήσεων. «Ύστερα από μακρόχρονες έρευνες», γράφει, «έχω επιτέλους πειστεί ότι ο Ήλιος είναι ένα άστρο απλανές περιβαλλόμενο από πλανήτες οι οποίοι περιστρέφονται γύρω του και των οποίων είναι το κέντρο και ο φωστήρ».
O Κοπέρνικος, όπως ξέρουμε, δεν ήταν ο πρώτος που συνέλαβε ένα σύστημα ηλιοκεντρικό. Δύο χιλιάδες χρόνια νωρίτερα, το είχε κάνει ο Αρίσταρχος ο Σάμιος. H ανθρωπότητα το είχε, εντούτοις, λησμονήσει. O Κοπέρνικος το επανανακαλύπτει και η ιδέα του του φαίνεται απλούστατη, τόσο απλή, που είναι, αληθώς ειπείν, επαναστατική, και τόσο επαναστατική, που εντέλει απορεί που τη σκέφτηκε, αυτός, ο τόσο φρόνιμος, που δεν ονειρεύεται τίποτε άλλο από του να ζει και να εργάζεται ήσυχος.
H ιδέα να δημοσιεύσει την ανακάλυψη του του φαίνεται ανυπόφορη. Θα τρέξουν να του θέσουν ερωτήσεις, να τον ενοχλήσουν, κι έπειτα, ποιος είναι αυτός, ώστε να τολμήσει να πραγματευτεί τέτοια θέματα; Ναι, βέβαια, έχει σπουδάσει ιατρική στην Πολωνία, ύστερα στην Ιταλία, όπου απέσπασε επάξια ποικίλα διπλώματα. Ενδιαφέρεται για τα πάντα, και εργάζεται σε τομείς τόσο ποικίλους όπως η οικονομία (πληθωρισμός, νομισματική μεταρρύθμιση, νομισματικός έλεγχος…) ή η θεολογία, αλλά δεν είναι ούτε «φιλόσοφος» ούτε «μαθηματικός», και ούτε θεωρεί τον εαυτό του «αστρονόμο». Τι θα συμβεί αν μιλήσει για το ηλιακό του σύστημα;
Βλέποντας τον να αρνείται το ολοφάνερο της κίνησης του Ήλιου, οι δικοί του θα τον πάρουν για τρελό! Όσο για τους ειδικούς, θα τον επικρίνουν χρησιμοποιώντας εναντίον του κάθε είδους επιχειρήματα τα οποία δεν θα είναι σε θέση να αντικρούσει. Αν και δεν καταλαβαίνει πώς θα ήταν δυνατόν η αλήθεια να θέσει σε κίνδυνο την πίστη, ξέρει, επίσης, ότι το σύστημα του αντιβαίνει στη Βίβλο: δεν είναι μήπως αλήθεια ότι ο Ιησούς του Ναυή πρόσταξε τον Ήλιο, και όχι τη Γη, να διακόψει την πορεία του; Όχι, δεν έχει όντως τίποτε να κερδίσει κοινοποιώντας το νέο σύστημα του κόσμου που ανακάλυψε.
Μπορούμε να σκεφτούμε ότι ο Κοπέρνικος κράτησε χαραγμένη μέσα του την ανάμνηση της δυστυχισμένης παιδικής του ηλικίας, λόγω ορφάνιας από μητέρα και πατέρα.
Φοβάται τα προβλήματα που δεν θα αργήσουν να εμφανιστούν, αν αμφισβητήσει την ισχύουσα, επίσημη, και, επιπροσθέτως, προφανή αναπαράσταση του ουρανού. Φτάνει στο σημείο να μετανιώσει τόσο πολύ που έκανε αυτή την ανακάλυψη, που καταλήγει να αμφιβάλλει και να θεωρήσει ότι ένα μεγάλο μέρος της εργασίας του δεν στέκει.
Άλλωστε, μιλά σχετικά σε κάποιους σπάνιους φίλους, λέει ότι δεν πιστεύει παρά εν μέρει στο σύστημα του. Το ιδεώδες για αυτόν, θα ήταν να ξεχάσει, να τα ξεχάσει όλα. Ωστόσο, η αλήθεια είναι εκεί, και επιβάλλεται.
Καταφεύγει τότε σε αυτή την πυθαγόρεια ιδέα που του πέφτει κουτί: δεν είναι ούτε καλό ούτε ωφέλιμο να αποκαλύπτεις τα μυστικά του κόσμου. Για το καλό όλων, το μυστήριο των επιστημών πρέπει να μείνει αποκλειστικότητα ενός μικρού αριθμού μυημένων. Αυτή η ιδέα τον καθησυχάζει.
Ev είδει δοκιμής, συντάσσει το 1514 ένα «μικρό σχόλιο» όπου συνοψίζει το σύστημα του. Πάντα προσεκτικός, δεν υπογράφει το κείμενο του και φροντίζει να το δώσει μόνο σε καλά επιλεγμένα πρόσωπα. Από στόμα σε στόμα, το μυστικό του καταλήγει να διαδοθεί και ο Κοπέρνικος θα αποκτήσει «μια κάποια φήμη επί τριάντα χρόνια, χωρίς να έχει δημοσιεύσει τίποτα, χωρίς να διδάσκει ούτε να στρατολογεί οπαδούς». Μια τέτοια περίπτωση, είναι μοναδική στην Ιστορία των επιστημών. H φήμη φτάνει έτσι ως τον πάπα. Ενθουσιασμένος με αυτήν τη νέα ιδέα, ο πάπας Κλήμης ο Γ! επιθυμεί να της δώσει τη δημοσιότητα που της αξίζει και αναθέτει στον ιδιαίτερο γραμματέα του να εκθέσει τους βασικούς άξονες της στη Ρώμη, το 1533.
Παρά τις πολυάριθμες παροτρύνσεις, ο Κοπέρνικος εξακολουθεί να διστάζει. To χειρόγραφο του, αναμφίβολα τελειωμένο από το 1530, μένει πάντοτε κλειδωμένο στο συρτάρι και κανείς δεν γνωρίζει το ακριβές περιεχόμενο του.
Προς το τέλος της ζωής του, ωστόσο, στα εξήντα του χρόνια, ο Koπέρνικος πολιορκείται από έναν μαθητή του είκοσι πέντε χρόνων, νεαρό καθηγητή μαθηματικών και αστρονομίας στο πανεπιστήμιο της Bιτεμβέργης, τον Γκέοργκ-Ιωακείμ Ρέτικους. Δύσπιστος στην αρχή, καταλήγει να ανεχθεί αυτόν τον «τρελό νεαρό» που εγκαθίσταται επί δύο χρόνια στο σπίτι του. Αφήνεται σιγά σιγά να πειστεί και δέχεται εντέλει να δημοσιεύσει τις εργασίες του. Παρά τις ενθαρρύνσεις του μαθητή του, ωστόσο, δεν καταφέρνει να απαλλαγεί από το φόβο: αρνείται να υπογράψει την εργασία του η οποία θα δημοσιευτεί με πλάγιο τρόπο, υπό τη μορφή μιας απλής επιστολής όπου ο Ρέτικους θα εκθέσει το νέο σύστημα του κόσμου σε έναν φίλο. Σε αυτό το κείμενο, άλλωστε, δεν θα παραθέσει τον Κοπέρνικο παρά διακριτικά, αναφέροντας απλώς τον «σοφό δόκτορα Νικόλα από το Τόρουν».
Μόνο λίγο πριν από το θάνατο του, το 1543, ο Κοπέρνικος θα συναινέσει, επιτέλους, στην πλήρη δημοσίευση του έργου του. Καλού κακού, ένας προτεστάντης φίλος του μαθητή του Ρέτικους, ο Αντρέα Οσιάντερ, τον συμβουλεύει τότε να παρουσιάσει την εργασία του ως μια απλή μαθηματική υπόθεση. Αυτός ο τρόπος διάκρισης ανάμεσα σε μαθηματική περιγραφή και πραγματικότητα είναι αρκετά συνηθισμένος εκείνη την εποχή, προπαντός για θέματα που αφορούν στον ουρανό.
O Οσιάντερ παρότρυνε, λοιπόν, τον Κοπέρνικο να διευκρινίσει ότι τοποθετεί τον Ήλιο στο κέντρο του κόσμου για λόγους απλοποίησης, γνωρίζοντας, ωστόσο, ότι δεν είναι αλήθεια. Ανένδοτος, πράγμα πρωτοφανές για αυτόν, ο Κοπέρνικος αρνείται έναν τέτοιο συμβιβασμό και συντάσσει ο ίδιος μια μακροσκελή αφιέρωση της εργασίας του στον νέο πάπα Παύλο Γ’.
Υπογραμμίζει στην επιστολή του ότι από σύνεση, κράτησε το χειρόγραφο του μυστικό «όχι εννέα, αλλά τέσσερις φορές εννέα χρόνια» και δικαιολογεί την τόλμη του αναφέροντας εκείνη των προκατόχων του, όπως ο Φιλόλαος ή ο Ηρακλείδης ο Ποντικός, χωρίς να μνημονεύει, ωστόσο, τον Αρίσταρχο του οποίου δεν γνωρίζει, φαίνεται, τις εργασίες.
«Αυτά τα χωρία», γράφει, «με ώθησαν να σκεφτώ κι εγώ αν η Γη κινείται και μολονότι μια τέτοια σκέψη μού φάνηκε παράλογη, πίστεψα ότι, αφού άλλοι πριν από εμένα είχαν το ελεύθερο να φανταστούν τόσους κύκλους όσοι ήταν απαραίτητοι για να εξηγήσουν τα ουράνια φαινόμενα, θα μου επιτρεπόταν, επίσης, να δοκιμάσω να βρω, υποθέτοντας ότι η Γη κινείται, εξηγήσεις πιο σωστές από τις δικές τους για την κίνηση των ουρανίων σωμάτων».
Το μοντέλο του Κοπέρνικου
O Κοπέρνικος το αποφάσισε, επιτέλους: τολμάει να δημοσιεύσει την εργασία του και να εκθέσει με σαφήνεια τις πεποιθήσεις του:
• Όλοι οι πλανήτες περιστρέφονται γύρω από τον Ήλιο ο οποίος είναι, συνεπώς, το κέντρο του σύμπαντος.
• Το κέντρο της Γης δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος, αλλά μόνον το κέντρο της γήινης βαρύτητας και της τροχιάς της Σελήνης.
• H κίνηση του Ήλιου δεν είναι παρά φαινομενική, οφειλόμενη στην κίνηση της Γης η οποία περιστρέφεται γύρω από αυτόν όπως οι άλλοι πλανήτες.
• Οι παλινδρομικές κινήσεις των πλανητών είναι συνέπεια της κίνησης της Γης που αρκεί για να εξηγήσει όλες τις ανωμαλίες των ουράνιων κινήσεων.
• Οι κινήσεις του στερεώματος δεν έρχονται από το ίδιο το στερέωμα, αλλά από την κίνηση της Γης η οποία κάθε μέρα περιστρέφεται γύρω από τον άξονα της.
• H απόσταση της Γης από τα απλανή αστέρια είναι τόσο μεγάλη που, σε σύγκριση με εκείνην της Γης από τον Ήλιο, είναι αμελητέα.
H διάμετρος του σύμπαντος του Κοπέρνικου είναι τουλάχιστον 2.000 φορές πιο μεγάλη από εκείνην του σύμπαντος του Μεσαίωνα, του οποίου η ακτίνα ήταν 20.000 ακτίνες της Γης, ήτοι 130 εκατομμύρια χιλιόμετρα περίπου.
Στις 24 Μαΐου 1543, ο Κοπέρνικος πέθανε μέσα σε μεγάλη μοναξιά, μετά από μια εγκεφαλική αιμορραγία που τον είχε αφήσει ημιπαράλυτο. Ήταν 70 χρόνων. Μερικές ώρες πριν το θάνατο του, έλαβε από τον εκδότη του το πρώτο αντίτυπο του μοναδικού του έργου: Περί των περιστροφών των ουρανίων σφαιρών.
Περιέργως, το βιβλίο αυτό αρχίζει με έναν μακροσκελή πρόλογο που καλεί τον αναγνώστη να μην πάρει κατά γράμμα αυτά που θα διαβάσει και να θεωρήσει την άποψη περί κεντρικής θέσης του Ήλιου απλώς ως μια βολική μεν αλλά αβέβαιη υπόθεση: «Η καινοτομία της υπόθεσης επάνω στην οποία βασίζεται το βιβλίο θα ενοχλήσει σοβαρά τους ειδήμονες [...], αλλά, αν το καλοεξετάσουν, θα αναγνωρίσουν ότι ο συγγραφέας δεν έχει κάνει τίποτε το επιλήψιμο. O σκοπός της αστρονομίας είναι η παρατήρηση των ουράνιων σωμάτων και η ανακάλυψη του νόμου που διέπει τις κινήσεις τους, των οποίων είναι αδύνατον να ορίσουμε τις πραγματικές αιτίες· επιτρέπεται, συνεπώς, να τις επινοήσουμε αυθαίρετα, υπό τον μόνον όρο ότι είναι ικανές να αναπαραστήσουν γεωμετρικά την κατάσταση του ουρανού, και ουδόλως είναι απαραίτητο να είναι αυτές οι υποθέσεις αληθινές, ή ακόμη και αληθοφανείς. Αρκεί να οδηγούν σε προβλέψεις που επιβεβαιώνουν τις παρατηρήσεις. Αν η αστρονομία παραδέχεται αρχές, δεν το κάνει για να επιβεβαιώσει την αλήθεια τους, αλλά για να τις χρησιμοποιήσει ως βάση των υπολογισμών της».
Ποιος πρόσθεσε αυτόν τον πρόλογο; Μήπως ο ίδιος ο Κοπέρνικος, υπό την επήρεια μιας τελευταίας κρίσης άγχους; Αυτό πιστευόταν για πολύ καιρό, αλλά φαίνεται τώρα αποδεδειγμένο ότι πρόκειται για τον Αντρέα Οσιάντερ, ο οποίος είχε αναλάβει την επίβλεψη της έκδοσης του χειρογράφου. To ύστατο αυτό μέτρο προφύλαξης εξηγείται μάλλον από το γεγονός ότι ήταν προτεστάντης, και η προτεσταντική Εκκλησία είχε αντιδράσει με δριμύτητα στις κοπερνίκειες ιδέες: ενώ η καθολική Εκκλησία τις είχε υποδεχτεί ευμενώς, αφού ο ίδιος ο πάπας είχε επιμείνει να δημοσιευτούν, ο Λούθηρος, αντίθετα, είχε κηρύξει πόλεμο εναντίον του Κοπερνίκου. Από τη δημοσίευση ήδη του Μικρού σχολίου του 1514, είχε εξεγερθεί εναντίον «αυτού του τρελού που φιλοδοξεί να ανακατώσει την αστρονομία», αυτού του «ηλιθίου που στρέφεται εναντίον της Αγίας Γραφής»’ εναντίον αυτού του «νέου αστρολόγου που θα ήθελε να αποδείξει ότι η Γη κινείται και περιστρέφεται, αντί του ουρανού και του στερεώματος, του Ηλίου και της Σελήνης».
Η σφοδρή αντίθεση της Εκκλησίας
Μπορεί η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία να βλέπει στην αρχή με καλό μάτι το ηλιοκεντρικό σύστημα, αλλά η κρίση της θα αλλάξει σε βαθμό που να αντιστραφεί σε διάστημα μικρότερο από έναν αιώνα:
• Το 1600, πενήντα επτά χρόνια μετά το θάνατο του Κοπέρνικου, ο Τζορντάνο Μπρούνο, Ιταλός μοναχός του Τάγματος του Αγίου Δομήνικου ο οποίος υπερασπίστηκε, μεταξύ άλλων, αυτή την αναπαράσταση του κόσμου αναπτύσσοντας τις φιλοσοφικές και θεολογικές της συνέπειες, αφορίζεται και καίγεται ζωντανός στη Ρώμη, μετά από επτά χρόνια φυλάκισης. Πεπεισμένος οπαδός του Κοπέρνικου, προσθέτει στην ηλιοκεντρική αναπαράσταση του κόσμου την κριθείσα ως «αιρετική» αντίληψη περί ενός σύμπαντος απείρου, κατοικούμενου με άστρα σαν τη Γη: «Τα αστέρια είναι ήλιοι σαν τον δικό μας και υπάρχουν πλήθος ήλιοι ελεύθεροι σε ένα διάστημα δίχως όρια, περιστοιχισμένοι από πλανήτες σαν τη Γη μας, που κατοικούνται από ζωντανά όντα. O Ήλιος είναι απλώς ένα αστέρι μεταξύ άλλων, η μόνη ιδιαιτερότητα του είναι ότι βρίσκεται πολύ κοντά σ’ εμάς. O Ήλιος δεν έχει κεντρική θέση στο δίχως όρια άπειρο». Στο La Cena de le Ceneri (1584) δηλώνει ότι «ο κόσμος είναι άπειρος και, κατά συνέπεια, δεν υπάρχει σε αυτόν σώμα προορισμένο να είναι στο κέντρο ή στην περιφέρεια ή μεταξύ των δυο άκρων»
• To 1616, το Δικαστήριο της Ιερής Εξέτασης καταδικάζει το ηλιοκεντρικό σύστημα.
• To 1633, δέκα επτά χρόνια αργότερα, και επομένως έναν αιώνα, σχεδόν, έπειτα από το θάνατο του Κοπέρνικου (1543), ο Γαλιλαίος εξαναγκάζεται να αναιρέσει μπροστά στην Ιερή Εξέταση «τη θεωρία συμφωνά με την οποία η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο ο οποίος είναι ακίνητος στο κέντρο του κόσμου». Μετά από αυτή την καταδίκη, απαγορεύεται ρητά να γίνεται λόγος περί κινήσεως της Γης, «ακόμη και ως υπόθεσης». Στο Παρίσι, ο Καρτέσιος που μόλις έχει τελειώσει τη σύνταξη της Πραγματείας περί του κόσμου ή περί του φωτός, φοβάται και δεν τη δημοσιεύει.
Γιατί μια ανακάλυψη που έτυχε ευμενούς υποδοχής στην αρχή ανάβει σιγά σιγά τόσο φοβερά πάθη; Ποιους φόβους η τόσο απλή ιδέα ενός «ηλιακού» συστήματος μπορεί να προκαλέσει, ώστε να καταστεί απαραίτητο να καταπολεμηθεί με τόση βία; (Μόνο το 1822 η Εκκλησία θα θεωρήσει νόμιμη την εκτύπωση έργων που διδάσκουν ότι η Γη κινείται.)
Η κοπερνίκεια επανάσταση του ηλιοκεντρικού συστήματος
Στις συνθήκες εκείνης της εποχής τα επιχειρήματα του Κοπέρνικου ουδόλως αναφέρονται πλέον στη θεολογία και στη μεταφυσική, στηριζόμενα αποκλειστικά σε μια λογική μαθηματική. Όπως άλλοτε με τον Θαλή, η ανθρώπινη νόηση διεκδικεί την αυτονομία της, την ανεξαρτησία της και το δικαίωμα να θέτει όλα τα ερωτήματα και να απαντάει σε αυτά δίχως a priori.
H επιστήμη αρχίζει να περπατάει με τα δικά της πόδια και αρνείται να τη μεταχειρίζονται ως παιδί και αφήνει το χέρι της μεγάλη της αδελφής, της θρησκείας. Μαζί της, οι άνδρες και οι γυναίκες υποτάσσονταν ως τώρα στην «αρχή της αυθεντίας», θα μάθουν να γεύονται τα «ευεργετικά μαθήματα της αμφιβολίας».
O ηλιοκεντρισμός αποκρυσταλλώνει έτσι μια εντελώς νέα στάση και καθίσταται το σύμβολο μιας σκέψης αυτόνομης. Σε μια εποχή που η Εκκλησία της Ρώμης μόλις βγαίνει από την κρίση, καταλαβαίνουμε ότι αυτή η νέα σημαντικότητα που αποκτά ο ορθός λόγος μπορεί να θεωρηθεί προοδευτικά σοβαρός κίνδυνος.
Οι παρατηρήσεις αυτές σκιαγραφούν το θρησκευτικό πλαίσιο αυτού του μακρού αιώνα κατά τον οποίο κουφοκαίει η φωτιά της κοπερνίκειας επανάστασης. Μας βοηθούν να φανταστούμε τον αναβρασμό που αυτή προκαλεί, αλλά δεν αρκούν για να εξηγήσουν την πρωτοφανή έκταση της πολιτισμικής ανατροπής που επιφέρει.
Γιατί, άραγε, πολλοί έφτασαν να πουν ότι επρόκειτο ίσως για τη μεγαλύτερη επανάσταση που επιτέλεσε ποτέ το ανθρώπινο πνεύμα από εκείνη την εκτός των συνηθισμένων αυγή του 6ου π.Χ. αιώνα και εντεύθεν; Τι το αληθώς επαναστατικό υπάρχει, άλλωστε, σε αυτή την απλή ιδέα της αντικατάστασης της Γης από τον Ήλιο στο κέντρο του κόσμου; Δεν εξακολουθούμε μήπως να λέμε, πάνω από 400 χρόνια αργότερα, ότι ο Ήλιος «ανατέλλει», «βασιλεύει» και, επομένως, ότι «μετατοπίζεται» χωρίς να έχουμε ποτέ θεωρήσει απαραίτητο να εφεύρουμε λέξεις για να εκφράσουμε το γεγονός ότι, στην πραγματικότητα, είναι η Γη που στρέφεται προς αυτόν; Για να συντομεύουμε, μήπως δεν πρόκειται παρά για ένα ζήτημα που απασχολεί τους μαθηματικούς χωρίς να μας αφορά καν, και το οποίο, ούτως ή άλλως, δεν αναστατώνει κατά κανέναν τρόπο τη ζωή μας;
Πολύ πέραν της έμμεσης αμφισβήτησης μιας φράσης της Βίβλου, πολύ πέραν, επίσης, της άθελης αμφισβήτησης, από τον Κοπέρνικο, της εξουσίας της Ρώμης, η ανακάλυψη του ηλιοκεντρισμού αποσταθεροποιεί όλους τους τομείς της ανθρώπινης ζωής και επιφέρει διά αυτού μια πολύ μεγάλη πολιτισμική επανάσταση. Όπως το είπαμε όλη η οργάνωση της ζωής είναι θεμελιωμένη πάνω σε αυτήν τη γεωκεντρική αναπαράσταση του σύμπαντος, που διαχωρίζει τον ουράνιο κόσμο από τον επίγειο, οργανώνει ένα πέρασμα ανάμεσα στους δύο και καθορίζει, στην κάθετο Γη-Ουρανός, όλες τις κλίμακες αξιών. H καθημερινή ζωή, όπως και η οργάνωση του άστεως, εξαρτώνται από αυτή την αναπαράσταση η οποία αποκαλύπτει το λόγο ύπαρξης τους και το νόημα τους.
Υπό αυτές τις συνθήκες, μαντεύουμε ότι δεν είναι δυνατόν να αλλάξουμε την οργάνωση του ουρανού δίχως να ανατρέψουμε πάραυτα την οργάνωση της ίδιας της ζωής. Τι θα γίνει η συνοχή ολόκληρης της μεσαιωνικής συμβολικής, αν η Γη μετατραπεί σε έναν πλανήτη σαν τους άλλους, και καταργηθεί έτσι όποια διαφορά ανάμεσα σε Γη και Ουρανό; Με τον Κοπέρνικο, αυτή η συνοχή έχει καταργηθεί και, σε λίγο, δεν θα είναι ποτέ πλέον δυνατόν να σκέφτονται, ή και απλώς να ζουν, οι άνθρωποι όπως «πριν».
Για παράδειγμα η Ιερή Εξέταση της Εκκλησίας καταδικάζει στη θανάτωση διά της πυράς με βάση το γεωκεντρικό σύστημα. Τη στιγμή που αποσπάται από το σώμα, η ψυχή του κατάδικου κινδυνεύει να είναι πολύ βαριά, ώστε να υψωθεί στον ουρανό. H πυρά, που είναι το μόνο από τα τέσσερα στοιχεία που ανεβαίνει φυσικά προς τον ουρανό, θα μπορέσει να τη βοηθήσει να μην πέσει στην Αιώνια Κόλαση. Καίγοντας το σώμα, η Ιερή Εξέταση διακηρύσσει έτσι ότι σώζει τις ψυχές.
Υπό αυτές τις συνθήκες, το βλέπουμε, δεν είναι μόνον ένα πλανητικό σύστημα που αμφισβητείται από τον ηλιοκεντρισμό. Αν η Γη δεν είναι πλέον το κέντρο του κόσμου, αν δεν είναι πλέον διαφορετική από τους άλλους πλανήτες, τότε δεν υπάρχει πλέον ούτε απόλυτο «άνω» ούτε απόλυτο «κάτω», και όλες οι κλίμακες αξιών, όλες οι κλασικές αναφορές, κινδυνεύουν να απωλέσουν το νόημα τους. Πρέπει να το καταλάβουμε καλά: αλλάζοντας τον κόσμο, αλλάζοντας την οργάνωση του Ουρανού και της Γης, αλλάζουμε, επίσης, τη ζωή. Από αυτή την άποψη, ο κόσμος του Koπέρνικου φαίνεται στην κυριολεξία ένας «κόσμος αναποδογυρισμένος».
Εκδιώκοντας τη Γη από το κέντρο του κόσμου, η κοπερνίκεια επανάσταση πετάει την ανθρωπότητα σε μια χαμένη άκρη ενός άγνωστου και ενδεχόμενα εχθρικού σύμπαντος, και της δημιουργεί σωρεία ασυνήθιστων ερωτημάτων. Αν η Γη δεν είναι παρά ένας πλανήτης μεταξύ τόσων άλλων, που περιστρέφεται γύρω από ένα οποιοδήποτε αστέρι, σε ένα σύμπαν ενδεχομένως άπειρο, αν η ανθρωπότητα δεν καταλαμβάνει μια θέση κεντρική, μοναδική, προνομιακή, οι πιο στέρεες βεβαιότητες καταρρέουν και όλα γίνονται σχετικά: το «άλλου» μπορεί να κατοικείται, το «εδώ» μπορεί να εξαφανιστεί!
Χωρίς να εμβαθύνουμε και πολύ, ας σημειώσουμε ότι οι ανακαλύψεις που μας συνεγείρουν περισσότερο και προκαλούν τις πλέον έντονες διαμάχες δεν είναι αναγκαστικά οι πιο επαναστατικές εννοιακές ανακαλύψεις (όπως η ανατροπή των αναπαραστάσεων μας του Διαστήματος και του χρόνου που ξεκίνησε με τον Αϊνστάιν), αλλά εκείνες που σχετίζονται περισσότερο με αυτή την κεντρική, καθησυχαστική θέση την οποία νοσταλγούμε: έχοντας μάθει από τον Κοπέρνικο ότι δεν ήταν στο κέντρο του κόσμου, η ανθρωπότητα θα μάθει από τον Δαρβίνο, δύο αιώνες αργότερα, ότι δεν είναι ούτε στο κέντρο της δημιουργίας, και η θεωρία της εξέλιξης των εμβίων όντων θα πυροδοτήσει διαμάχες που μοιάζουν παράξενα με εκείνες που προκάλεσε ο ηλιοκεντρισμός. Εγκαταλειμμένοι από τον Κοπέρνικο μέσα στο άπειρο Διάστημα, θα εγκαταλειφθούμε έτσι από τον Δαρβίνο μέσα στο άπειρο του χρόνου. Αργότερα πάλι, ο Φρόυντ θα θέσει ζητήματα του ίδιου τύπου ανακαλύπτοντας ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί καν να ισχυριστεί ότι είναι το κέντρο του εαυτού του.
Ένα σύστημα του κόσμου καταρρέει, παρασέρνοντας μαζί του τα υπερχιλιετή a priori σχετικά με την ανθρώπινη ζωή, η κεντρική θέση του ανθρώπου αμφισβητείται, ξαφνικά. Δεν συνιστά αυτό λόγο για να φοβόμαστε; Έτσι, το απλό αυτό γεγονός της τοποθέτησης του Ήλιου στη θέση της Γης, σημαίνει την έναρξη μιας «πολιτισμικής και πνευματικής επανάστασης χωρίς προηγούμενο, που αλλάζει τη δομή την ίδια της σκέψης και της οποίας η νεωτερική επιστήμη είναι ταυτοχρόνως η ρίζα και ο καρπός».
Στη διάρκεια των αιώνων, η επιστήμη επέβαλλε στον απλοϊκό εγωισμό της ανθρωπότητας σοβαρές διαψεύσεις.
H πρώτη φορά ήταν όταν έδειξε ότι η Γη όχι μόνο δεν ήταν το κέντρο του σύμπαντος, αλλά ήταν ένα ασήμαντο κομματάκι του κοσμικού συστήματος του οποίου μόλις που μπορούμε να φανταστούμε το μέγεθος.
H δεύτερη διάψευση επιβλήθηκε από τη βιολογική έρευνα, όταν εκμηδένισε τη διεκδίκηση από τον άνθρωπο μιας προνομιακής θέσης στους κόλπους της δημιουργίας, αποδεικνύοντας την καταγωγή του από το ζωικό βασίλειο, καθώς και το αναλλοίωτο της ζωικής του φύσης.
Μια τρίτη διάψευση θα επιβληθεί στην ανθρώπινη μεγαλομανία από την ψυχολογική έρευνα των ημερών μας, που είναι σε θέση να αποδείξει στο Εγώ ότι δεν είναι καν νοικοκύρης στο ίδιο του το σπίτι, ότι κατάντησε να αρκείται σε σπάνιες και αποσπασματικές πληροφορίες σχετικά με ό,τι συμβαίνει έξω από τη συνείδηση του, στην ψυχική του ζωή.
Πηγή : physics4u.gr
Πηγή: http://strange-omniverse.blogspot.com/2011/12/blog-post_01.html#ixzz29HmKtzgI

Αρίσταρχος ο Σάμιος

Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος (310 π.Χ.- περίπου 230 π.Χ.) ήταν Έλληνας αστρονόμος και μαθηματικός, που γεννήθηκε στη Σάμο. Είναι ο πρώτος καταγεγραμμένος άνθρωπος ο οποίος πρότεινε ηλιοκεντρικό μοντέλο του Ηλιακού Συστήματος, θέτοντας τον Ήλιο και όχι τη Γη, στο κέντρο του γνωστού Σύμπαντος . Οι ιδέες του περί Αστρονομίας δεν είχαν γίνει αρχικά αποδεκτές και θεωρήθηκαν κατώτερες από εκείνες του Αριστοτέλη και του Πτολεμαίου, έως ότου αναγεννήθηκαν επιτυχώς και αναπτύχθηκαν από τον Κοπέρνικο περίπου 2000 χρόνια μετά. Ηλιοκεντρισμός Η μοναδική εργασία του Αρίσταρχου η οποία έχει διασωθεί μέχρι σήμερα, «Περί μεγεθών και αποστημάτων Ηλίου και Σελήνης» (Περί των μεγεθών και αποστάσεων του Ήλιου και της Σελήνης), βασίζεται σε γεωκεντρικό μοντέλο. Παρόλα αυτά, γνωρίζουμε από διάφορες παραπομπές ότι ο Αρίσταρχος είχε γράψει ένα άλλο βιβλίο στο οποίο πρότεινε την εναλλακτική ... υπόθεση του ηλιοκεντρικού μοντέλου. Ο Αρχιμήδης έγραψε: «Συ βασιλιά Γέλων γνωρίζεις ότι ο κόσμος είναι το όνοµα που δίνουν οι περισσότεροι αστρονόμοι σε µία σφαίρα, που στο κέντρο της βρίσκεται η Γη και ότι η ακτίνα της σφαίρας αυτής είναι ίση προς την απόσταση µεταξύ του Ήλιου και της Γης. Αυτή είναι η εξήγηση την οποία δίνουν οι αστρονόμοι. Αλλά ο Αρίσταρχος έγραψε ένα βιβλίο, που περιέχει ορισµένες προτάσεις, από τις οποίες συµπεραίνεται ότι ο πραγµατικός κόσµος είναι πολύ µεγαλύτερος. Πιστεύεται ότι οι απλανείς αστέρες και ο Ήλιος είναι ακίνητοι, ότι η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο σε κυκλική τροχιά, που στο κέντρο της βρίσκεται ο Ήλιος. Ακόµη ότι η σφαίρα των απλανών αστέρων, που βρίσκεται στο ίδιο µε τον Ήλιο κέντρο, είναι τόσο µεγάλη, ώστε ο κύκλος γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η Γη απέχει από τους απλανείς αστέρες, όσο απέχει το κέντρο µιας σφαίρας από την επιφάνεια της... Ο Αρίσταρχος δηλαδή εννοεί το εξής: αφού πιστεύουμε ότι η Γη είναι, ας πούµε, το κέντρο του κόσμου, η σχέση της Γης προς εκείνο που ονομάζουμε «κόσμο» είναι ίση προς τη σχέση της σφαίρας, που περιέχει τον κύκλο πάνω στον οποίο διατείνεται ότι περιστρέφεται η Γη, προς τη σφαίρα των απλανών αστέρων.» Ως εκ τούτου, ο Αρίσταρχος πίστευε ότι τα αστέρια βρίσκονται σε άπειρη απόσταση, και αυτό το θεωρούσε ως εξήγηση για την απουσία ορατής παράλλαξης, δηλαδή της παρατηρούμενης κίνησης των αστέρων καθώς η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο. Στην πραγματικότητα τα αστέρια βρίσκονται πολύ πιο μακριά από όσο είχε υποτεθεί στην αρχαιότητα, το οποίο ερμηνεύει το γεγονός ότι η αστρική παράλλαξη είναι ανιχνεύσιμη μόνο με τηλεσκόπια. Αλλά είχε υποτεθεί ότι το γεωκεντρικό μοντέλο ήταν μια απλούστερη και καλύτερη εξήγηση για την έλλειψη παράλλαξης. Η απόρριψη της ηλιοκεντρικής άποψης ήταν κατά τα φαινόμενα αρκετά έντονη, όπως υποδεικνύει το ακόλουθο κείμενο του Πλουτάρχου (Περί του εμφαινομένου προσώπου τω κύκλω της σελήνης): "Ο Κλεάνθης, [ένας σύγχρονος του Αριστάρχου] πίστευε ότι ήταν το καθήκον των Ελλήνων να καταδικάσουν τον Αρίσταρχο τον Σάμιο με την κατηγορία ότι έβαζε σε κίνηση την εστία [κέντρο] του Σύμπαντος [δηλ. τη Γη] και έτσι διαταράσσει την ηρεμία των θεών: «Ως κινων τήν του κόσμου εστίαν καί ταράσσων τήν των ολυμπίων (θεών) ηρεμίαν»…, υπέθετε ότι ο ουρανός παραμένει ακίνητος και η Γη γυρίζει πάνω σε ένα επικλινή κύκλο, ενώ ταυτόχρονα περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της." Μέγεθος της Σελήνης Ο Αρίσταρχος παρατήρησε την κίνηση της Σελήνης διαμέσου της σκιάς της Γης κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης Σελήνης. Εκτίμησε ότι η διάμετρος της Γης ήταν 3 φορές μεγαλύτερη από τη διάμετρο της Σελήνης. Χρησιμοποιώντας τον υπολογισμό του Ερατοσθένους ότι η περιφέρεια της Γης ήταν 42.000 χλμ., συμπέρανε ότι η Σελήνη έχει περιφέρεια ίση με 14.000 χλμ. Σήμερα, είναι γνωστό ότι η Σελήνη έχει περιφέρεια περίπου ίση με 10.916 χλμ. Απόσταση και μέγεθος του Ήλιου Ο Αρίσταρχος παρατήρησε / υποστήριζε ότι ο Ήλιος, η Σελήνη και η Γη σχηματίζουν σχεδόν μια ορθή γωνία τη στιγμή του πρώτου ή του τελευταίου τετάρτου της Σελήνης. Εκτίμησε ότι η γωνία ήταν 87°. Χρησιμοποιώντας σωστά τη Γεωμετρία, αλλά με λανθασμένα στοιχεία παρατήρησης, ο Αρίσταρχος συμπέρανε ότι ο Ήλιος ήταν 20 φορές πιο μακριά από ό,τι η Σελήνη. Στην πραγματικότητα ο Ήλιος είναι περίπου 390 φορές πιο μακριά. Εντόπισε ότι η Σελήνη και ο Ήλιος έχουν σχεδόν το ίδιο φαινόμενο μέγεθος από τη Γη και συμπέρανε ότι οι διάμετροί τους θα είναι ανάλογοι με την απόστασή τους από τη Γη. Έτσι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Ήλιος είχε 20 φορές μεγαλύτερη διάμετρο από τη Σελήνη, κάτι που είναι υπολογιστικά λογικό και σωστό, αλλά επίσης λάθος (αφού στηρίζεται σε λάθος δεδομένα). Η εκτίμησή του όμως αυτή υποδεικνύει ότι ο Ήλιος είναι ξεκάθαρα μεγαλύτερος από τη Γη, κάτι που υποστηρίζει το ηλιοκεντρικό μοντέλο. Η αναγέννηση της θεωρίας του Αρίσταρχου Ο Αρίσταρχος πρώτος εισηγήθηκε την αποδεκτή σήμερα ηλιοκεντρική θεωρία και θεμελίωσε την Αστρονομία πάνω στη λογική σκέψη, άποψη την οποία, δυστυχώς, μια μερίδα της διεθνούς αστρονομικής κοινότητας, είτε δικαιολογημένα από άγνοια είτε ακόμη και αδικαιολόγητα, δεν φαίνεται να συμμερίζεται απολύτως. Δυστυχώς για την ηλιοκεντρική θεωρία, θερμοί υποστηρικτές της γεωκεντρικής θεωρίας με εισηγητή τον επίσης Σάμιο Πυθαγόρα, ήταν επιστήμονες του κύρους ενός Αριστοτέλη, ενός Ιππάρχου ή ενός Πτολεμαίου... Συνεπώς, η επαναστατική ιδέα του Αρίσταρχου δεν ήταν δυνατό να γίνει αποδεκτή. Περιέπεσε στη λήθη χωρίς πάντως να ξεχασθεί εντελώς ως την εποχή της Αναγέννησης, οπότε στα 1543, περίπου δύο χιλιετίες αργότερα, δικαιώθηκε από τον διάσημο πολωνό αστρονόμο Nicolaus Copernicus. Αν και ο Κοπέρνικος απλώς ανέσυρε από την αφάνεια την ηλιοκεντρική θεωρία, επαναλαμβάνοντας έτσι τις ιδέες του Αρίσταρχου, εν τούτοις φέρεται σήμερα ως ο εισηγητής της ηλιοκεντρικής θεωρίας, μάλιστα δε το δεκτό σήμερα ηλιοκεντρικό σύστημα εξακολουθεί να ονομάζεται διεθνώς “Κοπερνίκειο” και όχι “Αριστάρχειο”, όπως θα έπρεπε. Η επιβίωση της ηλιοκεντρικής θεωρίας παρά την πολεμική των αντιπάλων της, οφείλεται λιγότερο στον Κοπέρνικο και περισσότερο στις συντριπτικές αποδείξεις για την ορθότητά της, που έδωσαν κατά καιρούς ο Γαλιλαίος, ο Κέπλερ, ο Νεύτων κ.ά. Προκύπτει αβίαστα, λοιπόν, το ερώτημα κατά πόσον το έργο του Κοπέρνικου είναι πρωτότυπο και ποια η αξία του. Για να δώσει κανείς μια υπεύθυνη απάντηση στο ερώτημα αυτό θα πρέπει να λάβει υπόψη τις δυσκολίες της εποχής του Κοπέρνικου, κατά την οποία επικρατούσαν τα δόγματα του Αριστοτέλη με τα οποία δεν επιτρεπόταν να διαφωνήσει κανείς. Επιπλέον η κριτική στις θεωρίες του πολωνού αστρονόμου άρχισε αμέσως και υπήρξε ιδιαίτερα έντονη. Αν και η συνεισφορά του Κοπέρνικου στην αναβίωση της ηλιοκεντρικής θεωρίας είναι σημαντική, αυτό όμως δεν αρκεί για να του αναγνωρισθεί και η πατρότητα της θεωρίας αυτής. Είναι αλήθεια ότι ο Κοπέρνικος γνώριζε τις απόψεις του Αρίσταρχου. Αυτό πιστοποιείται από ένα σωζόμενο απόσπασμα του χειρογράφου της πραγματείας του με τίτλο De Revolutionibus Orbium Coelestium. Σε αυτό φαίνεται διαγραμμένη η παράγραφος που αναφέρεται στην πραγματεία του Αρίσταρχου και η οποία κατά ένα παράδοξο τρόπο δεν έχει συμπεριληφθεί στην τυπωμένη έκδοση της πραγματείας του που παρουσιάστηκε το 1543. Το γεγονός της διαγραφής χαρακτηρίζεται από μερικούς ως λογοκλοπή, ενώ άλλοι θεωρούν την παράλειψη αναφοράς στον Αρίσταρχο και στη θεωρία του ως έλλειψη θάρρους ή δειλία. Θα πρέπει πάντως να τονισθεί ότι δεν είναι απολύτως εξακριβωμένο αν η διαγραφή πρέπει να αποδοθεί στον ίδιο τον Κοπέρνικο ή στον εκδότη του, δεδομένου ότι η έκδοση της πραγματείας έγινε μετά τον θάνατό του. Επίσης είναι αξιοσημείωτο ότι ο πολωνός αστρονόμος δεν έδινε επί μία ολόκληρη δεκαετία τη συγκατάθεσή του για την έκδοση της πραγματείας του φοβούμενος την καταδίκη της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Τελικά, το 1543, εκδόθηκε στη Νυρεμβέργη ένα αντίγραφο του χειρογράφου του, το οποίο καταδικάσθηκε το 1616 από την Εκκλησία της Ρώμης. Ο Κοπέρνικος δεν είναι λοιπόν ο εισηγητής αλλά απλώς ο άνθρωπος που ανέσυρε από τη λήθη και διέδωσε την ηλιοκεντρική θεωρία, η πατρότητα της οποίας ανήκει αποκλειστικά στον Αρίσταρχο. Η συνεισφορά του Κοπέρνικου βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι εισήγαγε τον γεωμετρικό μηχανισμό του γεωκεντρικού συστήματος του Πτολεμαίου στο ηλιοκεντρικό σύστημα του Αρίσταρχου. Είναι όμως φανερό ότι, αφού η πραγματική δυσκολία δηλαδή η πεποίθηση ότι οι πλανήτες κινούνται ομαλά σε κυκλικές τροχιές δεν ήταν δυνατό να υπερνικηθεί, η όλη προσπάθειά του βρισκόταν σε λανθασμένο δρόμο. Για την αποκατάσταση της αλήθειας αλλά και για λόγους ιστορικής αυτογνωσίας, επιβάλλεται η όσο το δυνατόν ευρύτερη ενημέρωση πάνω στο έργο του μεγάλου έλληνα αστρονόμου Αρίσταρχου, ως μιας εκ των ηγετικών μορφών μέσα στον κόσμο των ελλήνων αστρονόμων, μαθηματικών και φιλοσόφων της αρχαιότητας.
1. Ο Αρχιμήδης στη μαθηματική πραγματεία του “Ψαμμίτης” γράφει: “Αρίσταρχος ο Σάμιος υποτίθεται γαρ τα μεν απλανέα των άστρων και τον Αλιον μένειν ακίνητον, ταν δε Γαν περιφέρεσθαι περί τον Αλιον κατά κύκλου περιφέρειαν, ός εστιν εν μέσω τω δρόμω κείμενος”.
2. Ο Στοβαίος στο σύγγραμμά του “Περί Φυσικής” γράφει: “Αρίσταρχος τον Ηλιον ίστησι”.
3. Ο Πλούταρχος στο έργο του “Περί αρεσκόντων τοις Φιλοσόφοις” αναφέρει: “Αρίσταρχος τον Ηλιον ίστησι μετά των απλανών, την δε Γην κινεί περί τον ηλιακόν κύκλον, εξελίττεσθαι δε κατά λοξού κύκλου την Γην, άμα δε και περί τον αυτής άξονα δινουμένην και κατά τας ταύτης εγκλίσεις σκιάζεσθαι τον δίσκον”.
Πηγή:  http://www.ellinikoarxeio.com
Αναδημοσίευση από εδώ

Κυλώνειον άγος

Με το όνομα Κυλώνειον άγος έμεινε γνωστή στην ιστορία μια σειρά από δεινοπαθήματα και θεομηνίες που έπληξαν την αρχαία Αθήνα και που αποδόθηκαν στην οργή των θεών για τη σφαγή των οπαδών του Κύλωνα που συνέβη κάτω από τις ακόλουθες συνθήκες.
Η απόπειρα του Κύλωνα
Ο Κύλων που ανήκε στην τάξη των ευγενών, είχε αναδειχθεί ολυμπιονίκης. Εκμεταλλευόμενος την δημοτικότητά που είχε αποκτήσει και έχοντας τη βοήθεια του γαμπρού του Τυράννου των Μεγάρων Θεαγένη επιχείρησε να καταλάβει την εξουσία στην Αθήνα. Είχε μάλιστα πάρει και χρησμό από το Μαντείο των Δελφών που έλεγε: «εν του Διός τη μεγίστη εορτή καταλαβείν την Αθηναίων ακρόπολιν» (Θουκ. Α' 126, 4). Θεώρησε ότι η μεγαλύτερη γιορτή του Δία ήταν τα Ολύμπια (κατά πάσα πιθανότητα όμως το Μαντείο αναφερόταν στα Διάσια). Κατά την διάρκεια της εορτής των Ολυμπίων επιτρεπόταν στους ολυμπιονίκες στην επέτειο της νίκης τους να πηγαίνουν με συγγενείς και φίλους και να κάνουν θυσίες σε διάφορα ιερά της πόλης. Εκμεταλλευόμενος τη συνήθεια αυτή αλλά και τη δυσαρέσκεια εκείνη των Αθηναίων, μαζί με τον αδελφό του και τους οπαδούς του κατέλαβε την Ακρόπολη το 632 π.Χ., (κατ΄ άλλους το 628 π.Χ.). Δεν επέτυχε όμως την ολοκλήρωση του σκοπού του γιατί ο τότε επώνυμος άρχων της Αθήνας ο Μεγακλής, που ανήκε στην ισχυρή οικογένεια των Αλκμαιωνιδών, αντέδρασε δραστήρια και πολιορκώντας την Ακρόπολη ανάγκασε τον μεν Κύλωνα και τον αδελφό του να διαφύγουν στα Μέγαρα, τους δε οπαδούς του να καταφύγουν ικέτες στον βωμό της Πολιάδος Αθηνάς. Τότε όσοι κατέφευγαν στους βωμούς θεωρούνταν προστατευόμενοι των θεών και συνεπώς ήταν απαραβίαστοι.
Οι οπαδοί όμως του Μεγακλή, ενώ τους υποσχέθηκαν πως αν βγουν από το ιερό δεν θα τους πείραζαν, παραβαίνοντας το πανελλήνιο εκείνο ιερό έθιμο, τους φόνευσαν προ του ιερού των Ευμενίδων, τη στιγμή που κατέρχονταν από την Ακρόπολη κρατώντας κατά την παράδοση ταινίες των οποίων η άλλη άκρη ήταν δεμένη στο βωμό, αφού προηγουμένως έκοψαν αυτές τις ταινίες (έτσι, θεώρησαν ότι δεν τυγχάνουν πλέον της θείας προστασίας).
Συνέπειες
Το έγκλημα αυτό των ικετών προκάλεσε τη φρίκη των Αθηναίων και τη γενική κατακραυγή και εκτός της Αθήνας, και οι δε Αλκμαιονίδες θεωρήθηκαν "εναγείς", ενώ αντίθετα οι συμπάθειες στράφηκαν προς τον Κύλωνα. Του γεγονότος αυτού επακολούθησε σειρά στάσεων και ταραχών μέχρι το 597 π.Χ. που ανέλαβε ο Σόλων να συμβιβάσει τα αντιμαχόμενα μέρη παρακαλώντας τους "εναγείς" να υποβληθούν οικειοθελώς στην κρίση τριακοσιομελούς δικαστηρίου που θα αποφασίσει σχετικά. Οι Αλκμαιονίδες προ αυτής της κατακραυγής δέχτηκαν και το δικαστήριο εκείνο με κατήγορο τον Μύρωνα τον Φλυέα τους καταδίκασε σε εξορία. Αποφάσισε μάλιστα να εκταφούν όσοι εν τω μεταξύ είχαν πεθάνει και να θαφτούν έξω από την πόλη.
Αν και εκτελέστηκε η απόφαση εκείνη το άγος εξακολουθούσε να υφίσταται και φοβερή ασθένεια, λοιμός έπληξε την Αθήνα, με πολλούς θανάτους, τον οποίο οι πολίτες θεώρησαν ως θεία δίκη για το έγκλημα. Τότε λέγεται πως πάνω από την πόλη εμφανίσθηκαν να πλανώνται ψυχές νεκρών (φαντάσματα) και ένας δεισιδαίμονας φόβος κατέλαβε τους Αθηναίους. Την ίδια περίοδο ο Κύλωνας ξεσήκωσε τους Μεγαρείς εναντίον των Αθηναίων και κατάφεραν να καταλάβουν την Σαλαμίνα προκαλώντας καταστροφές και στην υπόλοιπη Αττική. Μετά απ΄ αυτά ρωτήθηκε το Μαντείο των Δελφών το οποίο και έδωσε εντολή να γίνει πλήρης καθαρμός υπό τις οδηγίες του τότε φιλόσοφου αλλά και ιερέα Επιμενίδη που έμενε όμως στη Φαιστό στη Κρήτη. Τότε στάλθηκε στην Κρήτη εσπευσμένα ο Αθηναίος Νικίας ο Νικηράτου, με ιερό πλοίο, πιθανώς τη Πάραλο ο οποίος προσκάλεσε τον Επιμενίδη στην Αθήνα πράγμα που δέχθηκε και τον ακολούθησε. Σημειώνεται πως μόλις ο Επιμενίδης έφθασε στο λιμένα Μουνιχίας, και αντίκρισε τον λόφο της Μουνιχίας προφήτεψε τον πραγματικό κίνδυνο της Αθήνας.
Ο Επιμενίδης φθάνοντας στην αρχαία Αθήνα και βλέποντας τον χώρο έδωσε αμέσως εντολή να συγκεντρώσουν πάνω στον Άρειο Πάγο μαύρα και λευκά πρόβατα τα οποία στη συνέχεια άφησαν ελεύθερα διατάζοντας να τα παρακολουθούν και όπου σταματήσει καθένα εξ αυτών εκεί να ιδρύεται (στήνεται) βωμός και να θυσιάζεται. Μετά την εκτέλεση των οδηγιών αυτών του Επιμενίδη οι θεοί μαλάκωσαν και το άγος εξέλιπε. Οι Αθηναίοι τίμησαν ιδιαίτερα τον Επιμενίδη προσφέροντάς του μεγάλες αμοιβές και δώρα πλην όμως εκείνος αρκέσθηκε μόνο σε ένα κλώνο ελαίας.

Σόλων, Αθηναίος νομοθέτης

Ο Σόλων (639 - 559 π.Χ.) ήταν σημαντικός Αθηναίος νομοθέτης, φιλόσοφος, ποιητής και ένας από τους επτά σοφούς της αρχαίας Ελλάδας.
Ο Σόλων γεννήθηκε στην Αθήνα. Πατέρας του ήταν ο Εξεκεστίδης φρόντισε για την εκπαίδευση και ανατροφή του γιού του, και καταγόταν από το γένος των Μεντιδών, όπου ανήκε και ο τελευταίος βασιλιάς της Αθήνας Κόδρος.. H μητέρα του ήταν εξαδέλφη της μητέρας του τύραννου Πεισίστρατου και καταγόταν από το γένος των Νηλειδών.
Μολονότι η γενιά του Σόλωνος ήταν αρχοντική, η οικογένειά του δεν ήταν πλούσια. Έτσι ο Σόλων αναγκάστηκε να ακολουθήσει τον πατέρα του στο επάγγελμα του εμπόρου. Όταν έχασε την περιουσία του, στράφηκε προς το εμπόριο και ταξίδεψε στην Αίγυπτο και τη Μ. Ασία. Επωφελούμενος από τα ταξίδια του αυτά μελέτησε ξένους πολιτισμούς και νόμους, καθώς και τον πολιτικοοικονομικό βίο των άλλων χωρών, απόρροια όλων ήτανε να αποκομίσει γνώσεις και σοφία εκτός από πλούτο. Τα εφόδια που απέκτησε τα χρησιμοποίησε αποτελεσματικά για την κοινωνική και οικονομική ανόρθωση της πατρίδας του και έτσι κατόρθωσε να αναδειχτεί στο σπουδαιότερο άνδρα της εποχής του.
Ωστόσο ο Σόλων δεν ήταν μόνο έμπορος, ήταν και ποιητής. Στα νεανικά του χρόνια ο Σόλων έγραφε ερωτικά ποιήματα, στα οποία εξυμνούσε τις χαρές της ζωής και την ακολασία στον έρωτα. Μετά όμως οι στίχοι του ξέφυγαν από το περιεχόμενό αυτό και υπηρέτησαν τις πολιτικές του επιδιώξεις. Κατά τον Διογένη τον Λαέρτιο η ποιητική παραγωγή του Σόλωνος ανερχόταν σε 4.000 στίχους, εκ των οποίων έχουν διασωθεί γύρω στους 300.
Ο Σόλων υπήρξε και ελεγειακός ποιητής. Έγραψε ελεγεία με τίτλο «Σαλαμίς», στην οποία προτρέπει τους Αθηναίους να ανακτήσουν το αγαπημένο τους νησί. Από την ελεγεία αυτή σώζονται μόνο οκτώ στίχοι. Ο Σόλων έγραψε επίσης πολιτικές ελεγείες, από τις οποίες έχουμε μεγαλύτερα αποσπάσματα. Σε αυτές εκφράζει τα πολιτικά του φρονήματα και αντανακλά τη φιλοπατρία του και την αγάπη του προς τη δικαιοσύνη. Οι ελεγείες του ονομάστηκαν «γνωμικές», επειδή περιέχουν πολλές γνώμες. Με τους φλογερούς του στίχους επηρέασε την αθηναϊκή κοινή γνώμη, συμβουλεύοντας, ενθαρρύνοντας και ενθουσιάζοντας τους Αθηναίους. Άλλα έργα του Σόλωνα υπήρξαν η ελεγεία «Προς Φιλόκυπρον» το φίλο του βασιλιά της Κύπρου, «Υποθήκαι εις εαυτόν», «Προς Κριτίαν» κ.ά.. Στα ποιήματά του έκανε τη διαπίστωση ότι η κακοδαιμονία της πόλης και οι φιλονικίες οφείλονται στον αγώνα των τάξεων και υποσχόταν τη θεραπεία του κακού.
Με όπλο ακριβώς την ποίησή του ο Σόλων έκανε την πρώτη του «εκστρατεία» εναντίον της πολιτικής ηττοπάθειας των συμπατριωτών του. Μετά τις άκαρπες προσπάθειες να ανακτήσουν τη Σαλαμίνα από τους Μεγαρείς, οι Αθηναίοι αποφάσισαν να ξεχάσουν το πρόβλημα και μάλιστα ψήφισαν νόμο με τον οποίον καταδικαζόταν σε θάνατο όποιος αναφερόταν στη Σαλαμίνα.
Μην αντέχοντας αυτόν τον παραλογισμό ο Σόλων πήγε μια ημέρα στην Αγορά και, υποκρινόμενος τον τρελό, άρχισε να απαγγέλλει ένα ποίημά του στο οποίο είχε δώσει τον τίτλο Σαλαμίς. Με τους στίχους του ο «τρελός» ποιητής υπενθύμιζε στους Αθηναίους ότι η Σαλαμίνα ήταν δική τους και ότι θα έπρεπε να την ξαναπάρουν από τους Μεγαρείς. Με τους τελευταίους στίχους «Ισομεν εις Σαλαμίνα, μαχησόμενοι περί νήσου / ιμερτής χαλεπόν τ' αίσχος απωσόμενοι» («Πάμε στη Σαλαμίνα, να πολεμήσουμε για το ποθητό νησί και τη βαριά ντροπή να διώξουμε») οι Αθηναίοι ξεσηκώθηκαν και αποφάσισαν να ακολουθήσουν το σχέδιο του Σόλωνος.
Στο ακρωτήριο της Κωλιάδος (τον σημερινό Αγιο Κοσμά) ο Σόλων συγκέντρωσε μια ομάδα πολεμιστών μεταμφιεσμένων σε γυναίκες που δήθεν έκαναν θυσία στο ιερό της Δήμητρας. Υστερα έστειλε έναν έμπιστό του στη Σαλαμίνα ο οποίος, προσποιούμενος ότι τον είχαν εξορίσει οι Αθηναίοι, πληροφόρησε τους κατακτητές Μεγαρείς ότι οι Αθηναίες είχαν πάει σύσσωμες στο ιερό της Δήμητρας όπου βρίσκονταν απροστάτευτες. Οι Μεγαρείς, λαχταρώντας τη λεία, μπήκαν στα πλοία τους και αποβιβάστηκαν κοντά στο σημείο όπου πίστευαν ότι θα έβρισκαν μόνες τους τις Αθηναίες και έπεσαν στην παγίδα του Σόλωνος. Οι Αθηναίοι αποδεκάτισαν τους Μεγαρείς και κατόπιν, μαζί με τον Σόλωνα, απέπλευσαν για τη Σαλαμίνα και την κατέλαβαν. Αλλά η διελκυστίνδα Μεγαρέων και Αθηναίων για τη Σαλαμίνα συνεχίστηκε ώσπου, με τη διαιτησία της Σπάρτης, το νησί δόθηκε επιτέλους στην Αθήνα.
Με την επιτυχία του στη Σαλαμίνα και με τη φήμη του σοφού, ο Σόλων εκλέχτηκε επώνυμος άρχων της Αθήνας για το έτος 594/3 π.X. με διευρυμένες εξουσίες: «διαλλακτής», για να μπορέσει να διευθετήσει τις ταξικές διενέξεις, και «νομοθέτης», για να ρυθμίσει τη νομοθεσία. Τις εξουσίες αυτές ο Σόλων θα πρέπει να τις διατήρησε και μετά το τέλος της αρχοντείας του, αφού οι νόμοι του τέθηκαν σε ισχύ γύρω στο 592-591 π.X.
Για να πετύχει ο Σόλων τον κατευνασμό των πολιτικών ερίδων, κατάρτισε την περίφημη νομοθεσία του, που μετά την κύρωσή της, καταγράφτηκε σε ξύλινους άξονες, «τας κύρβεις», που στήθηκαν στο Πρυτανείο. Με τις μεταρρυθμίσεις που επέφερε, οι σπουδαιότερες από τις οποίες ήταν η παραχώρηση δικαιωμάτων και στο λαό για την εκλογή των αρχόντων όπως η «επί σώμασι», δηλαδή τα χρέη κυρίως των αγροτών οι οποίοι, μη μπορώντας να τα ξεπληρώσουν, είχαν χάσει τις περιουσίες τους και είχαν πουληθεί δούλοι εντός και εκτός της Αττικής και η «σεισάχθεια» με την οποία μπήκαν τα θεμέλια, στα οποία στηρίχτηκε η δημιουργία της Αθηναϊκής Δημοκρατίας Ενώ όσοι είχαν πουληθεί δούλοι για χρέη απελευθερώθηκαν και επέστρεψαν στα σπίτια τους.
Το 594 ως άρχοντας κατόρθωσε με την υποτίμηση του νομίσματος να ανακουφίσει τους καταχρεωμένους πολίτες που στέναζαν κάτω από την πίεση της τάξης των πλουσίων.
Μετά το 594 φαίνεται ότι ο Σόλων αναμίχτηκε στα δημόσια πράγματα των Αθηνών είτε ως στρατηγός, είτε ως εκπρόσωπος των Αθηναίων στο Αμφικτιονικό Συνέδριο στον ιερό πόλεμο εναντίον των Κρισσαίων (591 π.Χ.).
Το Νομοθετικό Έργο του Σόλωνα
Το νομοθετικό έργο του Σόλωνα περιλάμβανε πρώτα μέτρα επανόρθωσης της υπάρχουσας κατάστασης, πολιτειακές μεταρρυθμίσεις που αφορούσαν στο πολιτικό σώμα, στη λαϊκή κυριαρχία και στα δικαστήρια, καθώς και νομοθετήματα σε συγκεκριμένους τομείς.
Τα νομοθετικά μέτρα του Σόλωνα ήταν πολύ τολμηρά, αλλά και δραστικά και αντικατοπτρίζουν το μέγεθος της κρίσης που κλήθηκαν να θεραπεύσουν. Βασίζονταν στην αρχή της δίκαιης ανισότητας και όχι της απόλυτης ισότητας, ενώ επιδίωκαν να αποτρέψουν την εμφύλια διαμάχη και τη διάλυση της πολιτικής κοινότητας της Αθήνας, διατηρώντας παράλληλα την κοινωνική διαστρωμάτωση και την προβολή αυτής της διαστρωμάτωσης στη νομή της εξουσίας. Αποσκοπούσαν στην παύση της εξάρτησης των ακτημόνων από την αγροτική οικονομία, καθώς και στην ανάπτυξη του εμπορίου και της βιοτεχνίας για την απορρόφηση αυτών των ακτημόνων, τους οποίους ο Σόλων προσπάθησε και ως ένα βαθμό κατάφερε να προφυλάξει από την πλήρη εξαθλίωση. Με τα μέτρα του ενισχύθηκαν οι μικρομεσαίοι αγρότες, αλλά και όσοι ασκούσαν κάποιο επάγγελμα εκτός της γεωργίας. Απαλείφθηκαν τα στεγανά της καταγωγής, που εμπόδιζαν αυτούς που πλούτιζαν από κάποιο επάγγελμα να ανέλθουν σε ανώτερες κοινωνικές τάξεις, να γίνουν πολίτες και να αναλάβουν αξιώματα. Το πολίτευμα της Αθήνας παρέμεινε ωστόσο και μετά τις μεταρρυθμίσεις τιμοκρατικό, βασισμένο στην κοινωνική διαστρωμάτωση και στη νομή της εξουσίας από τους πολίτες ανάλογα με τον εισόδημά τους, αν και το εισόδημα αυτό μπορούσε στο εξής να προέρχεται από πολλές διαφορετικές δραστηριότητες και όχι μόνο από την καλλιέργεια της γης. Επιδίωξη του Σόλωνα ήταν τέλος να καταστούν όλοι οι πολίτες συνυπεύθυνοι για την τήρηση των νόμων και την καταστολή παρανομιών. Ιδανικό του ήταν η ευνομία!!!
Μολονότι ο Σόλων δεν πρόσφερε στην Αθήνα την απόλυτη κοινωνική δικαιοσύνη και πολιτική σύμπνοια - οι αγρότες περίμεναν αναδασμό της γης και οι ευπατρίδες ήθελαν να μη θιγούν τα προνόμιά τους - οι νόμοι του, αντικαθιστώντας τους άδικους «δρακόντειους» νόμους του Δράκοντα, κατόρθωσαν να περιορίσουν την κοινωνική αδικία και να δώσουν στην Αθήνα μια βάση για αντιπροσωπευτικότερο πολιτικό σύστημα.
Ο Αθηναίος νομοθέτης Σόλων πιστεύει ολόψυχα στην πρόοδο και γι' αυτό δεν τάσσεται στο πλευρό καμιάς από τις αντιμαχόμενες παρατάξεις των Αθηνών και αγωνίζεται για την επικράτηση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το σύνολο της ποίησης αυτό φανερώνει το σκοπό του αυτό. Σχετικά με τις θρησκευτικές και ηθικές ιδέες του Σόλωνα, παρατηρούμε ότι πηγάζουν από τις αντιλήψεις για τη θρησκεία και τις ηθικές αξίες της εποχής του, ενώ οι κοινωνικές του ιδέες, που βρήκαν την ολοκλήρωσή τους στο νομοθετικό του έργο, αποβλέπουν πιο μακριά στο απώτερο μέλλον.
Μέτρα επανόρθωσης (σεισάχθεια): Στα πλαίσια της σεισάχθειας (αποτίναξης βαρών), ο Σόλων κατάργησε τα υφιστάμενα χρέη ιδιωτών προς ιδιώτες και προς το δημόσιο, απελευθέρωσε όσους Αθηναίους είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών στην ίδια την Αθήνα και επανέφερε στην πόλη όσους εν τω μεταξύ είχαν μεταπωληθεί στο εξωτερικό. Για ξένους δούλους δεν γίνεται λόγος στις πηγές. Για να μην επαναληφθεί το φαινόμενο, κατάργησε το δανεισμό με εγγύηση το σώμα (προσωπική ελευθερία) του δανειολήπτη και των μελών της οικογένειάς του. Είναι επίσης πιθανό ότι αμνήστευσε τα αδικήματα που επέφεραν στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων.
Πολιτικό σώμα: Στα πλαίσια των πολιτειακών μεταρρυθμίσεων για την αναμόρφωση και διεύρυνση του πολιτικού σώματος της Αθήνας ο Σόλων διατήρησε τα τέσσερα υφιστάμενα τέλη που ρύθμιζαν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των πολιτών και βασίζονταν ως τότε αποκλειστικά στο ύψος του αγροτικού εισοδήματος (πεντακοσιομέδιμνοι, τριακοσιομέδιμνοι ή ιππείς, διακοσιομέδιμνοι ή ζευγίται, θήτες με εισόδημα κάτω των διακοσίων μεδίμνων ετησίως). Όμως για την κατάταξη των πολιτών σε μια από αυτές τις τάξεις, θέσπισε τον συνυπολογισμό και των εισοδημάτων που προέρχονταν από επαγγελματικές ή εμπορικές δραστηριότητες. Επιπλέον, έδωσε δικαίωμα στο κατώτερο από αυτά τα τέλη, τους θήτες, να συμμετέχουν στην εκκλησία του δήμου, τους παραχώρησε όμως μόνο το δικαίωμα του εκλέγειν, όχι του εκλέγεσθαι.
Αποτέλεσμα αυτών των μεταρρυθμίσεων ήταν να λογίζονται στο εξής πολίτες όλοι οι ενήλικες άνδρες που κατοικούσαν στην Αττική και ήταν απόγονοι κατοίκων της Αττικής, μελών ιωνικών κοινοτήτων, αν και δεν θέσπισε την ισότητα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για όλους τους πολίτες. Ο Σόλων έδωσε πιθανότατα δυνατότητα πολιτογράφησης και σε μετοίκους. Αυτό το μέτρο που πήρε ο Σόλων ήταν να χωρίσει τους πολίτες της Αθήνας σε κοινωνικές τάξεις ανάλογα με την οικονομική τους κατάσταση και όχι με βάση την καταγωγή, όπως γινόταν ως τότε. Το σύστημα ήταν «τιμοκρατικό», από το τίμημα, δηλαδή το πόσο μπορούσε να αποτιμηθεί ο πολίτης με βάση την περιουσία του. Οι τρεις κοινωνικές τάξεις (Ιππείς, Ζευγίτες, Θήτες) διατηρήθηκαν αλλά οι ιππείς χωρίστηκαν στα δύο ανάλογα με τα οικονομικά τους. Έτσι στην Αττική υπήρχαν πλέον τέσσερις κοινωνικές τάξεις: οι Πεντακοσιομέδιμνοι (Ιππείς οι οποίοι μπορούσαν να διατηρούν πολεμικά άλογα), δηλαδή όσοι είχαν ετήσιο εισόδημα πάνω από 500 μεδίμνους (δοχεία με τα οποία μετρούσαν κυρίως τα στερεά αγροτικά προϊόντα και χωρούσαν γύρω στα 25 κιλά) σε σιτάρι, λάδι ή αντίστοιχης αξίας χρήμα, οι Τριακοσιομέδιμνοι (Ιππείς) με το ανάλογο εισόδημα, και ακολουθούσαν οι Διακοσιομέδιμνοι (Ζευγίτες, που κατείχαν τουλάχιστον ένα ζευγάρι βόδια) και τελευταίοι οι Θήτες, που το εισόδημά τους προερχόταν από αμειβόμενη εργασία (θητεία) και ήταν μικρότερο των διακοσίων μεδίμνων. Ανάλογα ρυθμίστηκε και η φορολογία (εισφορές).
Λαϊκή κυριαρχία: Στις πολιτειακές μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα περιλαμβάνονται και μέτρα που διεύρυναν τη λαϊκή κυριαρχία, δηλ. τη στήριξη της εξουσίας στο σώμα των πολιτών της Αθήνας. Συγκεκριμένα ο Σόλων, μετέφερε στην εκκλησία του δήμου την αρμοδιότητα της εκλογής των αρχόντων, που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος και θέσπισε τη διαδικασία της κληρώσεως εκ προκρίτων πεντακοσιομεδίμνων για την εκλογή τους. Σύμφωνα με αυτή τη διαδικασία ο δήμος εξέλεγε ένα αριθμό υποψήφιων αρχόντων από το τέλος των πεντακοσιομεδίμνων και στη συνέχεια γινόταν κλήρωση για την ανάδειξη ενός από αυτούς τους υποψηφίους.
Ίδρυσε ένα νέο βουλευτικό σώμα, τη βουλή των τετρακοσίων (ή τετρακοσίους) και μετέφερε σε αυτό τις προβουλευτικές αρμοδιότητες που είχε ως τότε ο Άρειος Πάγος, δηλ. τη διαδικασία προκαταρκτικής επεξεργασίας των σχεδίων ψηφισμάτων που θα υποβάλλονταν στην εκκλησία του δήμου. Η βουλή των τετρακοσίων ήταν πιο δημοκρατική σε σύγκριση με το αριστοκρατικό σώμα του Αρείου Πάγου, στο οποίο συμμετείχαν μόνο πεντακοσιομέδιμνοι που είχαν θητεύσει ως άρχοντες (και είχαν εκλεγεί από τον ίδιο τον Άρειο Πάγο σύμφωνα με τη διαδικασία που ίσχυε πριν τις μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα). Η βουλή αντίθετα είχε 400 εκλεγμένα μέλη, που προέρχονταν και από τα τέλη των ιππέων και των ζευγιτών, η θητεία κάθε βουλευτή ήταν ετήσια και οι τέσσερις φυλές της Αθήνας αντιπροσωπεύονταν ισότιμα, με εκατό βουλευτές η καθεμιά.
Δικαστήρια: Στο χώρο της δικαιοσύνης οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα ήταν επίσης σημαντικές προς την κατεύθυνση του εκδημοκρατισμού και του ελέγχου της εξουσίας. Ο Σόλων έδωσε τη δυνατότητα σε κάθε πολίτη, όχι μόνο στον παθόντα, να καταγγέλλει στον Άρειο Πάγο με εισαγγελία (αγωγή) οποιονδήποτε, ακόμα και άρχοντα, και να εμφανίζεται ως κατήγορος. Με αυτό τον τρόπο κατοχυρώθηκε ουσιαστικά το έννομο συμφέρον του απλού πολίτη σε σχέση με την άσκηση της εξουσίας από τα κρατικά όργανα, ακόμα και αν οι ενέργειες των κρατικών οργάνων δεν τον έβλαπταν άμεσα. Σοβαρό παράπτωμα για τον Σόλωνα ήταν η αδιαφορία του πολίτη για τα κοινά. Θέσπισε λοιπόν νόμο ο οποίος προέβλεπε τη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων όσων δεν συντάσσονταν με κάποια από τις αντίπαλες πολιτικές παρατάξεις.
Ο Αρειος Πάγος εξακολούθησε να είναι το ανώτατο δικαστήριο του κράτους. Παράλληλα ο Σόλων ίδρυσε την Ηλιαία ένα λαϊκό δικαστήριο με πολλά μέλη, ως αντίβαρο του Αρείου Πάγου σε θέματα απονομής δικαιοσύνης όπου συμμετείχαν όλοι οι πολίτες και όπου εκδικάζονταν οι υποθέσεις για όλα τα αδικήματα εκτός από τον φόνο, τον εμπρησμό και την απόπειρα κατάλυσης του πολιτεύματος, τα οποία εκδικάζονταν στον Άρειο Πάγο. Το όνομά της προέρχεται από το ουσ. ηλία=αλία, που σημαίνει εκκλησία, σύναξη. Η ακριβής σύνθεση της Σολώνειας Ηλιαίας δεν είναι γνωστή και δεν αποκλείεται να πρόκειται απλά για την ίδια την εκκλησία του δήμου, όταν αυτή συνεδρίαζε ως δικαστήριο. Η κλασική διαμόρφωση της Ηλιαίας σε «δεξαμενή» 6000 κληρωμένων Αθηναίων άνω των 30 ετών, από την οποία λαμβάνονταν οι δικαστές για τα ηλιαστικά δικαστήρια, οφείλεται στις μεταρρυθμίσεις του έτους 462 π.Χ. από τον Εφιάλτη. Στην Ηλιαία μπορούσε να προσφύγει οποιοσδήποτε εναντίον δικαστικής αποφάσεως αρχόντων. Οι αποφάσεις των αρχόντων έπαψαν να είναι τελεσίδικες και μπορούσαν να εφεσιβληθούν στην Ηλιαία.
Άλλα Νομοθετήματα: Ο Σόλων θέσπισε και πλήθος άλλων νόμων για συγκεκριμένα θέματα, που δεν είναι όλα γνωστά. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι:
    Η απαγόρευση της εξαγωγής γεωργικών προϊόντων πλην λαδιού,
    Οι ρυθμίσεις στις ιδιωτικές σχέσεις (π.χ. κανόνες υδροληψίας, ελάχιστες αποστάσεις οικοδομών)
    Η θέσπιση κοινωνικής πρόνοιας για αναπήρους και επικλήρους, με τον Σόλωνα αρχίζει και το δικαίωμα της διαθήκης (θυγατέρες που κληρονομούσαν αποκλειστικά την πατρική περιουσία λόγω έλλειψης άρρενα κληρονόμου). Ως τότε την περιουσία όποιου πέθαινε άτεκνος την κληρονομούσαν οι συγγενείς του. Στο εξής ο πολίτης χωρίς παιδιά μπορούσε να κληροδοτήσει τα υπάρχοντά του σε όποιον ήθελε.
    Τα μέτρα προστασίας της οικογένειας και του γάμου, που περιλάμβαναν μέτρα εναντίον της μοιχείας, του βιασμού, της μαστρωπείας και της πορνείας
    Η υποχρέωση των γονέων να διδάξουν στα παιδιά τους κάποια τέχνη και απαλλαγή των τέκνων από τη φροντίδα των ηλικιωμένων γονέων τους, αν οι τελευταίοι δεν είχαν ανταποκριθεί σε αυτή την υποχρέωσή τους.
Συνολικά ο Σόλων ρύθμισε πάνω σε νέες βάσεις το δημόσιο, το ιδιωτικό και το ποινικό δίκαιο. Οι νόμοι του δημοσιεύτηκαν ίσως το 592/1 π.Χ. καταγραμμένοι σε ξύλινες τετράγωνες στήλες, οι οποίες στένευαν προς τα πάνω και στρέφονταν γύρω από άξονα, γι’ αυτό και ονομάστηκαν «άξονες» ή «κύρβεις». Δίκαια ο Σόλων θεωρείται πατέρας του αστικού δικαίου.
Διάφορα άλλα έργα διοίκησης: Ο Σόλων χώρισε την Αττική σε 48 «ναυκραρίες» που η καθεμιά τους είχε επικεφαλής τον ναύκραρο, ο οποίος φρόντιζε για την κατασκευή και τη συντήρηση των πολεμικών πλοίων καθώς και για την είσπραξη των εισφορών. Κυρίαρχο διοικητικό σώμα της Αθήνας παρέμενε η Εκκλησία του Δήμου, που συνερχόταν στην Πνύκα, απαρτιζόταν από πολίτες άνω των 25 ετών και εξέλεγε τους άρχοντες της πόλης από τις δύο ανώτερες τάξεις.
Το 410 π.Χ. συγκροτήθηκε στην Αθήνα μια επιτροπή νομομαθών, οι αναγραφείς των νόμων, που ανέλαβε την εκκαθάριση και την κωδικοποίηση των νόμων του Δράκοντα και του Σόλωνα. Το έργο της επιτροπής διακόπηκε από τους τριάκοντα τυράννους και ολοκληρώθηκε μετά την πτώση τους. Το 403/2 π.Χ. παρέδωσαν το σώμα νόμων που κατάρτισαν, το οποίο φύλαγαν στο εξής οι θεσμοθέται.
Ο Σόλων, για να αποφύγει μεταβολές της νομοθεσίας του και για να μην αναμειχθεί στην εφαρμογή της, αποδήμησε για δέκα χρόνια. Στην ενέργειά του αυτή διακρίνεται μια πρώτη εφαρμογή της διάκρισης της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία. Κρίνοντας από την τυραννία του Πεισίστρατου και των διαδόχων του, που εγκαθιδρύθηκε το 561 π.Χ. και διάρκεσε ως το 510 π.Χ., οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα φαίνεται πως δεν αντιμετώπισαν πλήρως τα προβλήματα που επιδίωκαν να λύσουν. Η ουσία τους όμως διατηρήθηκε και μετά το τέλος της τυραννίας και αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο εδραιώθηκε η κλασική αθηναϊκή δημοκρατία.
Αφού ολοκλήρωσε το έργο του ο Σόλων έφυγε από την Αθήνα εξορκίζοντας τους συμπολίτες του να μην αλλάξουν τους νόμους του για δέκα - άλλες πηγές λένε για εκατό - χρόνια και ταξίδεψε στην Αίγυπτο, στην Κύπρο και αλλού.
Ο Σόλων κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων της αυτοεξορίας του επισκέφτηκε, μεταξύ άλλων, και το βασιλιά των Σάρδεων Κροίσο, ο οποίος τον ρώτησε αν γνώριζε κανέναν άνθρωπο πιο ευτυχισμένο από αυτόν. Ο Σόλων του ανέφερε τρεις περιπτώσεις ευτυχισμένων ανθρώπων και τον συμβούλεψε με το γνωστό: «Μηδένα προ του τέλους μακάριζε» (μη μακαρίζεις κανέναν, προτού να δεις το τέλος του). Όταν ξαναγύρισε στην Αθήνα, τη βρήκε σε πολύ καλή κατάσταση χάρη στα δικά του νομοθετικά μέτρα, όμως την βρήκε να σπαράζεται πάλι από πολιτικές έριδες. Προσπάθησε να αποτρέψει την τυραννίδα του Πεισίστρατου αλλά δεν τα κατάφερε. Ο Πεισίστρατος κατέλαβε την εξουσία ως τύραννος το 560 π.X. και τον ίδιον χρόνο πέθανε ο Σόλων που πέθανε ευτυχισμένος σε βαθιά γεράματα.(80 χρονών).
Όσο ζούσε αλλά και μετά το θάνατό του ο Σόλων υπήρξε πρόσωπο αγαπητό στους Αθηναίους. Τον θεωρούσαν έναν από τους επτά σοφούς και έτρεφαν γι' αυτόν μεγάλη εκτίμηση.

Πηγή: http://www.ellinikoarxeio.com/2010/10/solon-politics-in-athens.html#ixzz29HaUkIQr

Έκαστος εφ’ ω ετάχθη!

http://www.palmografos.com/

Της Χριστιάννας Λούπα

Αυτές τις μέρες μεγάλη χαρά επικρατεί στους χώρους της Επιστήμης και δικαίως, αφού μετά από πολλούς κόπους, επιμονή και προσπάθειες, οι εμπλεκόμενοι στο πείραμα του CERN - με πρώτο και καλύτερο τον Peter Higgs, που δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τα δάκρυά του – μέσω του επιταχυντή αδρονίων, κατάφεραν να ανακαλύψουν το μποζόνιο Higgs ή σωματίδιο του Θεού, όπως έχει επικρατήσει να λέγεται.
Κι ενώ, όπως είναι φυσικό, όλοι χαίρονται, όταν η Επιστήμη κάνει άλματα, στον εκκλησιαστικό χώρο έχει πέσει βαθιά περισυλλογή και πένθος. «…Δυστυχῶς ὅμως δέν εἶναι τόσο ἁπλά τά πράγματα γιατί πίσω ἀπό αὐτές τίς τρομακτικές καί αἴσχιστες γιά τήν ἀνθρώπινη προσωπικότητα, τήν ἀνθρώπινη ἱστορία καί τήν ἀνθρώπινη φιλοσοφία ἀπόψεις κρύβεται τό ἀποκρουστικό πρόσωπο τοῦ διαμονισμοῦ, γιατί μόνο δαιμόνια καί κατεχόμενοι ἀπό αὐτά μποροῦν νά μωρολογοῦν μέ τέτοιες ἀνοησίες…», είναι μερικά από τα λόγια της σχετικής ανακοίνωσης του Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ, που δεν είναι ασφαλώς η πρώτη φορά που εξαπολύει μύδρους κατά της Επιστήμης.
Και συνεχίζει σε άλλο σημείο ο Μητροπολίτης: «…Προτείνω δέ στούς ἐκλεκτούς αὐτούς «σοφούς», τῶν ὁποίων ὅπως κάθε ἀνθρώπου ὁ ἐγκέφαλος ἔχει ἕνα τρισεκατομμύριο νευρικές συνδέσεις πού «τυχαία» ἔγιναν ἀπό τό ἀσυνείδητο μποζώνιο, ἐάν ἔχουν ἀνάγκη αἱμοληψίας αὐτοί ἤ συγγενικά των πρόσωπα νά μήν προστρέχουν πλέον στόν ἀλτρουϊσμό τῶν συνανθρώπων τους, ἀλλά νά χρησιμοποιήσουν τό αἵμα τῶν «ἐκλεκτῶν συγγενῶν» τους χιμπατζίδων, οὐρακοτάγκων, γοριλῶν, γιββώνων κ.λ.π. γιά νά διαπιστώσουν ὄχι στήν θεωρία ἀλλά στήν πρακτική ἐφαρμογή της τήν δῆθεν ἀλήθεια τῆς «ἀνακαλύψεώς» των, περί τοῦ «κοινοῦ γεννήτορος μποζωνίου» ἐκτός καί ἄν τό μποζώνιο ἔχει τέτοια εὐφυΐα ὥστε νά κατασκευάζει σέ κάθε εἶδος καί ἕναν συγκεκριμένο αἱματολογικό τύπο…».
Δυστυχώς, ο σκοταδισμός της Εκκλησίας καλά κρατεί – τουλάχιστον για το μεγαλύτερο μέρος των κληρικών - . Ας θυμηθούμε τα απαράδεκτα λόγια του ίδιου Μητροπολίτη πριν μερικούς μήνες, όταν αναφερόταν στον κορυφαίο επιστήμονα Stephen Hawking και δεν έχανε ευκαιρία να τονίζει την παραπληγία του: «…Ο συγκεκριμένος παραπληγικός Βρετανός επιστήμων είναι απολύτως συμπαθής ιδιαιτέρως διότι ευρίσκεται εις μίαν δραματικήν κατάστασιν υγείας απεικονιζομένην εις δημοσιευθέντα φωτογραφικά στιγμιότυπα, απολύτως καθηλωμένος και επικοινωνών με ηλεκτρονικήν φωνήν, που επιφέρει την κατανόησιν δια την συμπλεγματικότητα και τραγικότητα των απόψεών του που αδίκως βεβαίως ενοχοποιούν ουσία τον Τρισάγιον Θεόν δια την δυσχερεστάτην θέσιν της υγείας του διότι η ασθένεια, η φθορά και ο θάνατος δεν προέρχονται από τον Θεόν αλλά είναι αποτέλεσμα της σχάσεως των ανθρώπων και του κόσμου από Αυτόν…» Και κατόπιν: «Και όμως την άπειρη αυτή δύναμη, σοφία και πρόνοια αποδίδουν κατά καιρούς οι άφρονες υλιστές και σήμερον ο κ. Χώκινγκ που έχει το ελαφρυντικό της συγχύσεως του νοός του, από την αφόρητο σωματική δυστυχία του, στα άβουλα και άψυχα σωματίδια του ηλεκτρισμού που σχηματίζουν εν τω συνόλω την συμπαντικήν ύλην και που δεν έχουν προς άλληλα μήτε συνοχήν…».
«Οι θεοί κατοικούν στα κενά της γνώσης», είχε πει κάποτε ο Νίτσε. Το ζήτημα αυτό βέβαια είναι συζητήσιμο και ανεξάντλητο. Ούτως ή άλλως όμως, το θέμα μας δεν είναι αυτό. Το θέμα είναι ότι η Εκκλησία επιμένει να έχει άποψη επί παντός του επιστητού και επανειλημμένα προσπαθεί να βάλει τροχοπέδη σε διάφορες εξελίξεις τόσο στον τομέα της Επιστήμης, όσο και σε θέματα αρμοδιότητας της Πολιτείας. Επιγραμματικά και λόγω οικονομίας χώρου αναφέρω το θέμα της αποποινικοποίησης της μοιχείας, του πολιτικού γάμου και της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης στα σχολεία, για να μην ανατρέξω και σε παλιότερες εποχές.
Με ακλόνητη πεποίθηση επομένως, ότι η Θεολογία εμπίπτει στο χώρο της Φιλοσοφίας, ότι οι θρησκευτικές δοξασίες του καθενός είναι καθαρά προσωπική υπόθεση και δεν υπάρχει κανένας λόγος να περιβάλλονται το μανδύα της κρατικής επισημότητας, επιτακτική ανάγκη - που ήδη έχει καθυστερήσει πολύ -  θεωρούμε ότι είναι ο διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους, ώστε ο καθένας να ασχολείται με το αντικείμενό του. Άλλο θρησκεία, άλλο κράτος. Άλλο Θεολογία και άλλο Φυσική. Έκαστος εφ’ ω ετάχθη, Σεβασμιότατε! Έκαστος εφ’ ω ετάχθη!
Χριστιάννα Λούπα
από: Palmografos.com - Έκαστος εφ’ ω ετάχθη, Σεβασμιότατε...

Σχόλια αναγνωστών:
 Gr Sail · Top Commenter · National and Kapodistrian University of Athens
Είναι κάπως άστοχη η φράση "η θεολογία εμπίπτει στον χώρο της Φιλοσοφίας". Μήπως θα έπρεπε να την ξανασκεφτείτε; Φαντάζει ώς εξαιρετικά μειωτική για την Φιλοσοφία :-) Ο χριστιανισμός από θρησκευτική δοξασία μετατράπηκε σε ιδεολογία και επέκτησε ισχύ σκοτεινή, καταστροφική και αδικαιολόγητη. Γι αυτό οι δοξασίες αυτές πρέπει να τυγχάνουν ιδιαίτερης προσοχής αφού έχουν την ακατάσχετη τάση να ξεπερνούν τα όρια της "καθαρά προσωπικής υπόθεσης". Ο θρίαμβος του CERN θέτει και πάλι το ζήτημα της απελευθέρωσης των ατόμων από τον σκοταδισμό και τις δοξασίες ανεξάρτητα αν αυτές είναι ή δεν είναι 'προσωπική υπόθεση'.
· July 9 at 4:45pm
Dimitris Vouharas · Top Commenter
"Δεν ξέρω ποιός κρύβεται πίσω από το ΜΠΟΖΟΝΙΟ , αλλά πίσω απο το ΜΠΑΖΟΝΙΟ κρύβεται σίγουρα αυτός και οι όμοιοί του , ΟΛΩΝ των ΘΡΗΣΚΕΙΩΝ. ΜΠΑΖΟΝΙΟ = το θεικό μικροσωματίδιο που δίνει όγκο στα ΜΠΑΖΑ απανταχού επι της Γης!" ·
July 9 at 3:13pm
Dimitris Vouharas · Top Commenter
Το ότι η Χώρα έχει μπει σε μια ακροδεξιά τροχιά, δεν χωράει μάλλον καμιά αμφιβολία : Μία φθύνουσα, λεπρή, ακροδεξιά κυβέρνηση πολύμορφης αυθαιρεσίας και καταστολής ! Η δικαιοσύνη που αθωώνει Χρυσαυγήτες.... ή εθελοτυφλεί να τους παραπέμψει. Τα σώματα ασφαλείας που έχουν διαβρωθεί, μάλλον επανδρωθεί, από Χρυσαυγήτες.... , που αντί να συλλαμβάνουν τους δράστες φασιστικών επιθέσεων κατά μεταναστών, συλλαμβάνουν τα θύματα (Νίκαια) Και καπάκι έρχονται και οι Ρασοφόροι κάθε βαθμού ..., όπου ισχύει το γνωμικό: " μάθανε πως.........., πλακώσαν και οι παπάδες" Μια ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων καθαγιάζει χρυσαυγήτες..... Μια ο Πειραιώς βλέπει δαιμόνια Μποζόνια...... Η τετραήμερη φιλοξενία του οικουμενικού πατριάρχη στη Δ. Μακεδονία στοίχισε στην περιφέρεια , εν μέσω κρίσης, 119.000 Ε..... !!!!! Τώρα έρχεται και ο Δράμας , που πίσω από τις "Γιορτές της Γης" στη Βλάστη βλέπει Ειδωλολάτρες...... ,
Για δες τε το Video παρακάτω , τι καλαμπούρι έχει :
> http://www.youtube.com/watch?&v=lfx7fYl7chI
 July 10 at 1:50pm

Ο Ρ Ε Σ Τ Ε Ι Α (Α Ι Σ Χ Υ Λ Ο Υ τριλογία:ΑΓΕΜΕΜΝΩΝ, ΧΟΗΦΟΡΟΙ, ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ)

Διασκευασμένη, συνεπτυγμένη και προσαρμοσμένη
για μαθητικό θέατρο ελληνικής νοηματικής γλώσσας

Η Ορέστεια ανέβηκε στην Αθήνα το 458 π.Χ., δύο χρόνια πριν από τον θάνατο του Αισχύλου, και τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο. Είναι η μόνη τριλογία από τα έργα του Αισχύλου που έχει σωθεί ακέραια. Αποτελείται από τα έργα: Αγαμέμνων, Χοηφόροι και Ευμενίδες. Η τραγωδία ως θεατρικό είδος ολοκληρώνεται και μορφοποιείται οριστικά με την Ορέστεια. Παρουσιάζεται για πρώτη φορά η δράση μπροστά στα ανάκτορα, οπότε υποθέτουμε ότι το πρώτο σκηνικό κάνει την εμφάνισή του στην ιστορία του θεάτρου. Συμμετέχουν περισσότεροι ηθοποιοί για μεγαλύτερη ανάπτυξη του τραγικού πλάτους με την αντιπαράθεση των θεατρικών χαρακτήρων. Παρουσιάζεται στην τραγωδία ο κατατοπιστικός πρόλογος, η πάροδος (το τραγούδι του χορού καθώς εισέρχεται στην ορχήστρα), τα επεισόδια (διαλογικά τμήματα που χωρίζονται μεταξύ τους από πέντε χορικά) και η έξοδος (το τραγούδι του χορού καθώς εξέρχεται από την ορχήστρα). Παρόλο που κάθε ένα από τα τρία έργα της τριλογίας μπορεί να ιδωθεί και μόνο του, ανάλογα με την εκάστοτε προοπτική της θεατρικής παράστασης και αναπαράστασης που επιδιώκεται, η Ορέστεια αποτελεί ένα συνεκτικό σύνολο με ιδιαίτερα έντονη, ευρεία και πυκνή δραματικότητα, πράγμα που έχει οδηγήσει στην άποψη ότι η τριλογία αυτή είναι – μετά την Ιλιάδα και την Οδύσσεια – το μεγαλύτερο έργο της ελληνικής λογοτεχνίας. Κεντρικό γνώρισμα της τριλογίας είναι η κοσμοθεωρία του Αισχύλου περί μεταβαίνοντος δικαίου. Ο Αισχύλος αξιοποιεί ένα συγκεκριμένο μύθο – την κατάρα των Ατρειδών – ως εφαλτήριο για να αναδείξει με την θεατρική δράση στο έπακρο την τετραδιάστατη τραγική υπόσταση της ανθρώπινης ψυχής: Ανάγκη, Ύβρη, Άτη και Δίκη. Αυτές οι τέσσερεις κινητήριες δυνάμεις παράγουν και ανατροφοδοτούν συνεχώς τον κύκλο της βίας και των δεινών πάνω στους ανθρώπους με σαφή κοινωνικά και πολιτικά υπονοούμενα. Ο Αισχύλος προτείνει στο τέλος της τριλογίας την εξίσωση του ανθρώπου με την θεότητα, μεταλλάσσοντας την Δίκη από εκδίκηση σε δικαιοσύνη, έτσι ώστε να μπορεί να κλείσει οριστικά μια για πάντα ο κύκλος της βίας και να επέλθει στην ανθρώπινη κοινωνία μία τέλεια ηθική τάξη και αρμονία. Αυτή η μεταλλαγή της αρχέγονης σημασίας της έννοιας της Δίκης (εκδίκηση) στην μεταγενέστερη σημασία (δικαιοσύνη), καθώς ολοκληρώνεται η τριλογία, αποκρυσταλλώνει το μεταβαίνον δίκαιο, πράγμα, όμως, που προϋποθέτει ότι οι άνθρωποι ανακαλύπτουν και αναγνωρίζουν την θεότητα όχι έξω από αυτούς αλλά μέσα τους. Συμπερασματικά, μέσα στην κοσμοθεωρία αυτή, με την άρση του διαχωρισμού του ανθρωπίνου και του θείου στοιχείου οι χαρακτήρες της Ορέστειας αναβιβάζονται σε τιτάνιες μορφές, γίνονται υπεράνθρωπες, υπερβατικές οντότητες. Η δικαιοσύνη ως μήνυμα, ηθικό αίτημα και πανανθρώπινη επιταγή αποτελεί το κλασσικό διαχρονικό περιεχόμενο της Ορέστειας, καθιστώντας αυτή την τριλογία πάντα επίκαιρη και διδακτική.
Η ΚΑΤΑΡΑ ΤΩΝ ΑΤΡΕΙΔΩΝ
 Το πραγματολογικό μυθολογικό πλαίσιο και εφαλτήριο της Ορέστειας είναι η κατάρα του βασιλικού οίκου των Ατρειδών. Στον ακόλουθο πίνακα αναπαρίσταται με αρκετές απλοποιήσεις το γενεαλογικό δέντρο των Ατρειδών (το σύμβολο Χ δηλώνει γάμο): Πλουτώ Χ Ζεύς Χ Ευρώπη Διώνη Χ Τάνταλος Μίνως Χ Πασιφάη Νιόβη Πέλοπας Χ Ιπποδάμεια Κατρέας Πελόπεια Χ Θυέστης Ατρέας Χ Αερόπη Αίγισθος Ελένη Χ Μενέλαος Αγαμέμνων Χ Κλυταιμνήστρα Ερμιόνη Ορέστης Ηλέκτρα Ιφιγένεια Χρυσόθεμις Η κατάρα των Ατρειδών είναι ένας αλλεπάλληλα ανατροφοδοτούμενος κύκλος βίας χωρίς τέλος, όπου με κίνητρο την εξουσία στις Μυκήνες η σφαγή εναλλάσσεται με την εκδίκηση και σκορπά παντού τον τρόμο. Οι δύο γιοί του Πέλοπα ήταν ο Ατρέας και ο Θυέστης. Ο Ατρέας απέκτησε με την Αερόπη δύο γιούς, τον Αγαμέμνονα και τον Μενέλαο. Ο Θυέστης απέκτησε με την Πελόπεια αρκετά παιδιά, αλλά για την διαπλοκή του μύθου μοναδική σημασία επέχει ο γιός του, ο Αίγισθος. Λοιπόν, αρχικά ο Ατρέας και ο Θυέστης είχαν συμφωνήσει να παίρνουν την εξουσία μια ο ένας μια ο άλλος στην αρχή κάθε χρόνου. Όμως, ανάμεσα στον Θυέστη και στην Αερόπη, την γυναίκα του Ατρέα, αναπτύχθηκε ένας σφοδρός έρωτας που ήταν η αφορμή για ένα θανάσιμο μίσος ανάμεσα στους δύο αδελφούς. Ο Ατρέας, ωθούμενος από το μίσος αυτό, κατέσφαξε τα παιδιά του Θυέστη και μετά προσκάλεσε υποκριτικά τον αδελφό του σε πλούσιο φαγοπότι, δήθεν για συμφιλίωση, όπου τού σερβίρισε την σάρκα των παιδιών του, κάτι που είχε κάνει παλαιότερα και ο παππούς του, ο Τάνταλος, όταν προσέφερε στους θεούς να φάνε την σάρκα του Πέλοπα, και οι θεοί εξοργίστηκαν και καταδίκασαν τον Τάνταλο σε αιώνια πείνα και δίψα (το γνωστό από την ελληνική μυθολογία Μαρτύριο του Ταντάλου). Η ανίερη αυτή πράξη του Ατρέα επέσυρε την κατάρα και την οργή των θεών και την απαίτηση για εκδίκηση. Στην συνέχεια ο γιός του Ατρέα, ο Αγαμέμνων, πήρε την εξουσία, ενώ ο άλλος γιός, ο Μενέλαος, έγινε βασιλιάς της Σπάρτης. Με αφορμή την αρπαγή της Ελένης, της γυναίκας του Μενέλαου, από τον Πάρι, τον γιό του Πριάμου, βασιλιά της Τροίας, ο Αγαμέμνων, ο οποίος στο μεταξύ είχε αποκτήσει με την γυναίκα του, την Κλυταιμνήστρα, τέσσερα παιδιά, τον Ορέστη, την Ηλέκτρα, την Ιφιγένεια και την Χρυσόθεμι, αναχώρησε με τον στρατό του για την Τροία, αφού πρώτα έσφαξε την κόρη του Ιφιγένεια θυσιάζοντάς την στους θεούς για να τού δώσουν ούριο άνεμο να πάνε τα καράβια του στην Τροία. Κατά την διάρκεια της απουσίας του Αγαμέμνονα, στο Άργος η εξοργισμένη Κλυταιμνήστρα, που γύρευε εκδίκηση για την σφαγή της κόρης της, ξελογιάστηκε με τον γιό του Θυέστη, τον Αίγισθο, που κι αυτός γύρευε εκδίκηση για την ανίερη πράξη του θείου του, του Ατρέα, κατά του πατέρα του, του Θυέστη. Το παράνομο ζευγάρι ζούσε στο ανάκτορο του Αγαμέμνονα στο Άργος και περίμενε την επιστροφή του βασιλιά. Στο σημείο αυτό ο μύθος μετασχηματίζεται στην υπόθεση της Ορέστειας και αρχίζει το πρώτο έργο της τριλογίας, ο Αγαμέμνων.
ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ
 Βρισκόμαστε στο Άργος, μπροστά από το ανάκτορο του Αγαμέμνονα. Ξημερώνει. Επάνω στην στέγη του παλατιού, εδώ και χρόνια, ένας φύλακας στέκεται μέρα και νύχτα, περιμένοντας να δεί στο απέναντι βουνό την φωτιά που θα έφερνε από κορφή σε κορφή το χαρμόσυνο μήνυμα για την άλωση της Τροίας από τους Έλληνες. Ο φρουρός, καθώς περιμένει, μονολογεί θρηνώντας την πικρή μοίρα των Ατρειδών. Τα λόγια του φύλακα σκορπίζουν στον χώρο μία ατμόσφαιρα φόβου και αμφιβολίας και οι θεατές νοιώθουν την σκοτεινή αγωνία της επερχόμενης εκδίκησης. Ξαφνικά ανάβει μία φλόγα στο απέναντι βουνό. Ο φύλακας γεμάτος έξαψη αναγγέλλει το γεγονός σε όλο το παλάτι. Μπαίνει στην σκηνή ο χορός των γερόντων, που αγνοούν την χαρμόσυνη είδηση, αλλά είναι βέβαιοι για τον θρίαμβο των Ελλήνων. Διακατέχονται, ωστόσο, από τον σκοτεινό φόβο για την εκδίκηση της Κλυταιμνήστρας, η οποία δεν έχει λησμονήσει ότι ο άνδρας της, ο Αγαμέμνων, αρχηγός των Αχαιών, είχε σφάξει την κόρη τους, την Ιφιγένεια, προσφέροντάς την θυσία στους θεούς για να τού δώσουν ούριο άνεμο να πάνε τα καράβια του στην Τροία. Μπαίνει τώρα στην σκηνή η Κλυταιμνήστρα που αναγγέλλει επίσημα την είδηση. Οραματίζεται την καταστροφή της Τροίας και τα αμέτρητα αθώα θύματα. Σκέπτεται ότι είναι δίκαιο να τιμωρηθεί ο Πάρις και ότι η εκδίκηση των Αχαιών δύσκολα θα αποφύγει την υπερβολή. Πότε θα κλείσει ο κύκλος του αίματος; Ο χορός εξυμνεί την επιτυχία των Ελλήνων, συμμεριζόμενος την ανησυχία και τους φόβους της Κλυταιμνήστρας. Στο μεταξύ καταφθάνει ο αγγελιαφόρος που περιγράφει με εντυπωσιακές εικόνες την άλωση της Τροίας και τα κατορθώματα των Ελλήνων. Όμως, οι φόβοι της Κλυταιμνήστρας αρχίζουν να επαληθεύονται. Τα πλοία των Ελλήνων διασκορπίζονται από άγρια τρικυμία. Ο Αγαμέμνων επιστρέφει χωρίς τον αδελφό του, τον Μενέλαο. Η μοίρα διευκολύνει το έργο της καταστροφής. Σε λίγο παρουσιάζεται ο Αγαμέμνων, φέρνοντας πίσω του λάφυρο την Κασσάνδρα, την μικρή κόρη του Πριάμου, του νικημένου βασιλιά της Τροίας. Ο Αγαμέμνων αφηγείται θριαμβευτικά την συντριβή της Τροίας και δηλώνει ότι ήλθε η ώρα να αναλάβει πάλι τα ηγετικά του καθήκοντα στο Άργος. Η Κλυταιμνήστρα υποδέχεται τον Αγαμέμνονα με υποκριτική αγάπη, ενώ ο χορός, γεμάτος μαύρα προαισθήματα, παρακολουθεί το βασιλικό ζεύγος να χάνεται μέσα στο παλάτι. Εμφανίζεται η Κασσάνδρα, η οποία επισημαίνει την μελλοντική πορεία του οίκου των Ατρειδών προφητεύοντας τον θάνατο του Αγαμέμνονα ως αναπόφευκτη και δίκαιη τιμωρία. Η ίδια η Κασσάνδρα γνωρίζει την μοίρα της, δεν φοβάται όμως, και προχωρεί να συναντήσει τον θάνατο στο εσωτερικό του παλατιού. Σε λίγο ακούγεται ανατριχιαστική η κραυγή του Αγαμέμνονα μέσα από τα ανάκτορα, και αμέσως μετά εμφανίζεται η Κλυταιμνήστρα εκτός ελέγχου, διαλαλώντας ότι σκότωσε τον δολοφόνο της κόρης της, της Ιφιγένειας, και την Κασσάνδρα, και δηλώνει ότι από δω και στο εξής μοναδικός κύριος και αφέντης της θα είναι για πάντα ο Αίγισθος. Στο σημείο αυτό είναι φανερό ότι η Κλυταιμνήστρα ξεπέρασε τα όρια της εκδίκησης και ότι ο κύκλος του αίματος εξακολουθεί να παραμένει ανοιχτός. Ο χορός παίρνει μία-μία τις αποτρόπαιες εκείνες στιγμές και τίς μετουσιώνει σε άσμα γιομάτο φόβους για το σιωπηλό πεπρωμένο που πλησιάζει σαν θύελλα έτοιμη να ξεσπάσει. Μία εφιαλτική, εναγώνια αμφιβολία πλανάται στην ατμόσφαιρα, όπου αναμένεται το χέρι της μοίρας προσωποποιημένο στον Ορέστη. Εδώ τελειώνει το πρώτο έργο της τριλογίας και αρχίζει το δεύτερο, οι Χοηφόροι.
 ΧΟΗΦΟΡΟΙ
Μετά από την δολοφονία του Αγαμέμνονα στο Άργος βασιλεύει η Κλυταιμνήστρα με τον Αίγισθο. Όμως το φονικό ζευγάρι φοβάται την ώρα της Δίκης, ενώ ο Ορέστης, γιος του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας, φυγάς στην ξενιτιά, περιμένει την επιστροφή του για να πάρει εκδίκηση, και η Ηλέκτρα, η αδελφή του, ίσα ίσα κρατιέται στην ζωή προσδοκώντας τον εκδικητή αδελφό της να έλθει. Μπαίνει στην σκηνή ο Ορέστης μαζί με τον φίλο του, τον Πυλάδη. Ο Ορέστης είναι 18 ετών τώρα κι επιστρέφει μετά από εξορία 7 ετών για να διεκδικήσει τα δικαιώματά του στον θρόνο των Ατρειδών. Συνάμα, όμως, έχει μαζί του και την εντολή του θεού Απόλλωνα να πάρει εκδίκηση για την δολοφονία του Αγαμέμνονα, του πατέρα του. Πρώτα πηγαίνει στον τάφο του πατέρα του για τις καθιερωμένες χοές, όπου και βλέπει την Ηλέκτρα να πλησιάζει. Η Ηλέκτρα μαζί με άλλες γυναίκες (αυτές είναι οι Χοηφόροι) έρχεται στον τάφο να προσφέρει χοές μετά από εντολή της Κλυταιμνήστρας, η οποία είχε δεί ένα εφιαλτικό όνειρο και προσπαθούσε να εξευμενίσει τον δολοφονημένο άνδρα της για να αποφύγει την εκδίκησή του. Βλέποντας τις σπονδές πάνω στον τάφο του πατέρα της, η Ηλέκτρα υποθέτει ότι ο Ορέστης έχει ήδη φτάσει στο Άργος. Δεν αργεί η αντάμωση και αμοιβαία αναγνώριση μεταξύ των δύο αδελφών. Ο Ορέστης εκφράζει τους σκοπούς του στην Ηλέκτρα, η οποία και τόν παρακινεί να δράσει άμεσα, δίχως καμμία αναβολή. Ο Ορέστης, όμως, δείχνει να διστάζει μπροστά στο αποτρόπαιο έγκλημα της μητροκτονίας, αλλά η Ηλέκτρα και ο χορός σύσσωμος τού υπενθυμίζουν ότι αυτή είναι η εντολή των θεών και το χρέος εκδίκησης στον μεγάλο βασιλιά. Ο δισταγμός του Ορέστη αποτελεί το καίριο στοιχείο της ουσιαστικής τραγικότητας στο έργο. Ο Ορέστης μεταμφιέζεται σε ταξιδιώτη και εμφανίζεται στο παλάτι ζητώντας φιλοξενία. Η Κλυταιμνήστρα τόν υποδέχεται με φιλόξενα συναισθήματα κι εκείνος σε αμήχανο ύφος τής αναγγέλλει δήθεν τον θάνατο του εξόριστου Ορέστη. Η βασίλισσα θρηνεί αμφίθυμα την απώλεια του γιού της και προσκαλεί τον ταξιδιώτη να περάσει μέσα στο παλάτι. Στο μεταξύ ο χορός καταφέρνει να φέρει τον Αίγισθο στο παλάτι χωρίς ένοπλη συνοδεία. Ο Αίγισθος μπαίνει στα ανάκτορα και αμέσως μετά μία δούλη βγαίνει και αναγγέλλει την δολοφονία του. Η Κλυταιμνήστρα βγαίνει από τα διαμερίσματά της, αναγνωρίζει τον γιό της, τον Ορέστη, και προσπαθεί να αμυνθεί. Αντιλαμβάνεται τον νεκρό πλέον Αίγισθο και πέφτει στα πόδια του γιού της ζητώντας έλεος. Ο Ορέστης, παρά τους δισταγμούς του, αποτελειώνει το φριχτό έργο του, δολοφονώντας την μητέρα του. Μετά από το διπλό φονικό βγαίνει ο Ορέστης και προσπαθεί να δικαιολογήσει την πράξη του, φοβούμενος για το τίμημα που θα πληρώσει. Ντυμένος ικέτης, ετοιμάζεται να πάει στο Μαντείο των Δελφών να ξορκίσει τα ματωμένα χέρια του. Ταυτόχρονα οι Ερινύες, οι θεές εκδικήτριες της μητροκτονίας, αρχίζουν να τόν κυνηγούν. Κλείνει ο χορός που γνωματεύει το τρίτο κακό, μετά τα Θυέστεια Δείπνα και τον φόνο του Αγαμέμνονα. Οι αμφιβολίες του Ορέστη, μήπως κι εκείνος ξεπέρασε τα όρια της εκδίκησης, διαλαλούν ότι ο κύκλος δεν έχει ακόμα κλείσει. Εδώ τελειώνει το δεύτερο έργο της τριλογίας κι αρχίζει το τρίτο, οι Ευμενίδες.
ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ
Βρισκόμαστε στο Μαντείο των Δελφών. Μπαίνει μέσα η προφήτισσα Πυθία και τρομάζει, βλέποντας τον Ορέστη να ζητά να εξαγνιστεί έξω από τον ναό του Απόλλωνα και μπροστά του να κοιμούνται οι τρομερόμορφες Ερινύες που τόν καταδίωκαν συνεχώς. Εμφανίζεται ο Απόλλων, ο οποίος δηλώνει στον Ορέστη ότι δέχεται τον εξαγνισμό, όμως υπάρχει ακόμα άλυτο το πρόβλημα της αρμονικής ζωής με τους συνανθρώπους που δεν δέχονται εύκολα τον μητροκτόνο. Συνιστά στον Ορέστη να αυτεξορισθεί κάπου μακριά, για να αποφύγει τις Ερινύες, και μετά να πάει στην Αθήνα, όπου η θεά Αθηνά θα βρει τρόπο να τόν απαλλάξει και να τόν επαναφέρει ανάμεσα στους ανθρώπους. Οι άλλοι θεοί συμμερίζονται την άποψη του Απόλλωνα και θέτουν τον ικέτη Ορέστη υπό την προστασία τους. Όμως, το φάντασμα της Κλυταιμνήστρας ξυπνά τις Ερινύες, οι οποίες δεν παραιτούνται έτσι εύκολα από την αποστολή τους να καταδιώκουν κάθε ανοσιούργημα. Ο Ορέστης καταφθάνει στην Αθήνα ικέτης στον ναό της θεάς Αθηνάς, αλλά στο μεταξύ καταφθάνουν εκεί και οι Ερινύες, οι οποίες αιχμαλωτίζουν τον Ορέστη. Η Αθηνά παρεμβαίνει στην αντιπαράθεση Ορέστη και Ερινύων. Οι Ερινύες δέχονται να λυθεί η αντιπαράθεση με διαιτησία, κι έτσι συγκροτείται δικαστήριο για να δικαστεί και να κριθεί ο Ορέστης. Οι Ερινύες ανησυχούν, διότι ενδεχόμενη αθώωση του Ορέστη θα σημάνει αναίρεση του πατροπαράδοτου ρόλου τους και ανατροπή του πανάρχαιου νόμου της Δίκης. Παρεμβαίνει ο Απόλλων, ο οποίος εκπροσωπεί το νέο δίκαιο, και μαζί με την συμπαράσταση της Αθηνάς απαλλάσσει τον Ορέστη από τις κατηγορίες, οπότε εκείνος γεμάτος ευγνωμοσύνη φεύγει για το Άργος. Μετά αρχίζει ο θρήνος των Ερινύων, οι οποίες εκτοξεύουν πανταχού απειλές και οργή. Ο λαός των Αθηνών, όμως, υπόσχεται τιμές και η Αθηνά προτείνει στις Ερινύες να γίνουν θεές προστάτιδες της πόλης. Έτσι οι Ερινύες μεταλλάσσονται σε Ευμενίδες: Από θεές τιμωρές και κατάρας γίνονται θεές ευλογίας και προστάτιδες του γάμου, της σποράς, της ειρήνης και της ομόνοιας. Η τελική πομπή που σχηματίζεται για να εγκαταστήσει τις Ευμενίδες στην νέα τους κατοικία δείχνει την συμφιλίωση του παλιού με τον νέο νόμο, δείχνει την μεταλλαγή της Δίκης από εκδίκηση σε δικαιοσύνη. Εδώ τελειώνει το τρίτο έργο και ολοκληρώνεται η τριλογία.
Χρυσόστομος Παπασπύρου
Α Ι Σ Χ Υ Λ Ο Υ τριλογία :Ο Ρ Ε Σ Τ Ε Ι Α (ΑΓΕΜΕΜΝΩΝ, ΧΟΗΦΟΡΟΙ, ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ)
Διασκευασμένη, συνεπτυγμένη και προσαρμοσμένη για μαθητικό θέατρο ελληνικής νοηματικής γλώσσας.
Πράξη κατάθεσης 3585/29-09-2010, συμβολαιογράφος κ. Μαρία Κοντοπούλου-Αδαμοπούλου, Τζώρτζ 3, 10682 Αθήνα
(κατοχυρωμένα δικαιώματα)
© ΕΙΔΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ & ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΩΦΩΝ & ΒΑΡΗΚΟΩΝ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ 2010

Ο Κολόμβος δεν ήταν o πρώτος

Πηγή: http://www.sarantakos.com/kolombo.html

Ενα ανεξάντλητο πεδίο γοητευτικών εικασιών και υποθέσεων
Μετά την ανακάλυψη της Αμερικής και αφού, χάρη κυρίως στο έργο του Αμέρικο Βεσπούτσι, εξακριβώθηκε ότι πρόκειται για Νέο Κόσμο άγνωστο μέχρι τότε, που δε συνδεόταν με τις τρεις γνωστές ηπείρους του Παλιού, οι ιστορικοί άρχισαν να ερευνούν μήπως πριν από τον Κολόμβο είχαν φτάσει στις ακτές της Αμερικής και άλλοι εξερευνητές, ταξειδιώτες ή απλοί ναυαγοί. Η βιβλιογραφία που συγκεντρώθηκε έχει σεβαστόν όγκο και αναφέρεται σε δεκάδες περιπτώσεων, αλλά από όλες τις αναφερόμενες ως προηγηθείσες ανακαλύψεις της Αμερικής, πολύ λίγες αντέχουν στην δοκιμασία και τον έλεχγο.
Οσο γοητευτική κι αν είναι η εκδοχή ότι σε πολύ παλιά χρόνια αιγύπτιοι με πλοία φτιαγμένα από καλάμια παπύρου έφτασαν στο Γιουκατάν και στο Περού, αυτή Θα πρέπει να αποδειχτεί, όχι με την εκ των υστέρων επανάληψη του υποθετικού αυτού εγχειρήματος, αλλά με αδιάσειστα στοιχεία ή έστω να υποστηριχθεί με πολύ πειστικές ενδείξεις.
Μπορούμε να χωρίσουμε τις πραγματικές ή υποθετικές ανακαλύψεις της Αμερικής πριν από τον Κολόμβο σε τρεις κατηγορίες:
- σ'αυτές για τις οποίες τα στοιχεία είναι αδιάσειστα, όπου δηλαδή τα ιστορικά, αρχαιολογικά ή άλλα δεδομένα είναι πολύ ισχυρά και αναμφισβήτητα,
- σ'αυτές για τις οποίες υπάρχουν μόνο σοβαρές ενδείξεις, που επιδέχονται όμως και άλλες ερμηνείες και
- σ'αυτές που στηρίζονται σε αυθαίρετες υποθέσεις ή σε ανύπαρκτες πηγές.
Από την άλλη πλευρά θα πρέπει να διακρίνουμε τις οργανωμένες εξερευνητικές προσπάθειες, από τις τυχαίες αφίξεις ναυαγών, ψαράδων ή παραπλανημένων ναυτικών από άλλες ηπείρους στην Αμερική, αφίξεις οι οποίες είτε δεν είχαν άλλη συνέχεια και συνέπεια ή είχαν μικρές, περιωρισμένες και τοπικής σημασίας επιπτώσεις.
Η αρχαιολογική έρευνα ανακάλυψε σε μια περιοχή της Δημοκρατίας του Ισημερινού, στον κόλπο της Γουαγιακίλ, αγγεία πανομοιότυπα με ανάλογα δείγματα της ιαπωνικής κεραμεικής του Κύου Σου του 3000 π.Χ. ενώ από άλλες αρχαιολογικές έρευνες εξακριβώθηκε ότι οι ινδιάνοι της βορειοδυτικής ακτής είχαν πυκνές και μάλλον συνεχείς επαφές με τους κατοίκους των ακτών της Ανατολικής Σιβηρίας, αλλά οι συνέπειες των επαφών αυτών είχαν μόνο τοπική σημασία.
Δεν υπάρχει εξ άλλου αμφιβολία ότι ακούσιες μεταβάσεις θα έγιναν κι από τις δύο πλευρές της ηπείρου. Πολλά φοινικικά ή ελληνικά πλοία που κατά την αρχαιότητα ανοίχτηκαν στην Εξω Θάλασσα, πέρα από τις Στήλες του Ηρακλή και δε γύρισαν ποτέ πίσω, αν δεν ναυάγησαν θα έφτασαν σε κάποιαν ακτή της Αμερικής και οι επιβάτες τους θα έμειναν για πάντα εκεί. Κατά ανάλογο τρόπο βάσκοι, ιρλανδοί ή βρεττόνοι ψαράδες κατά το Μεσαίωνα θα είχαν παρόμοια τύχη. Χωρίς αμφιβολία θα συνέβη και το αντίστροφο, θα υπήρξαν δηλαδή αφίξεις από την Αμερική στην Ευρώπη ή την Αφρική. Δύο τουλάχιστον έχουν καταγραφεί: μια πιρόγα με χαλκόχρωμους ανθρώπους, άγνωστης προέλευσης, που έφτασε, (παρασυρμένη προφανώς από το Γκολφ Στρημ), ως τις ακτές της Γαλατίας κατά το τέλος της ρωμαιοκρατίας και ένα δερμάτινο καγιάκ με δύο εξωτικούς επιβάτες, που έφτασαν κατά τον 6ο αιώνα στην Ιρλανδία. Ολα αυτά τα τυχαία και μεμονωμένα συμβάντα δεν ήταν δυνατό να έχουν καμμιά συνέπεια.

Μπορούμε λοιπόν με βάση τα προεκτεθέντα, να κατατάξουμε τις προτεινόμενες προγενέστερες ανακαλύψεις της Αμερικής στις εξής κατηγορίες:
α) Οργανωμένες προσπάθειες εξερεύνησης, εμπορίου ή αποικισμού
α1) Εξακριβωμένες: Οι εξερευνήσεις των Βίκιγκς στις ακτές της Γροιλανδίας και της ΒΑ Αμερικής και ο αποικισμός της ΝΑ Γροιλανδίας.
α2) Με ισχυρές ενδείξεις για την πραγματοποίησή τους: Ταξίδια πορτογάλων και άγγλων ναυτικών στη Βόρεια Αμερική.
α3) Με ασθενείς ενδείξεις για την πραγματοποίησή τους: Το ταξίδι του Αγίου Μπρένταν.
α4) Απλές υποθέσεις χωρίς απόδειξη:
Ι. Αιγυπτιακή αποστολή στην Κεντρική Αμερική με πλοίο φτιαγμένο από καλάμια παπύρου.
ΙΙ. Κινεζική εξερευνητική αποστολή στην Καλιφορνία.
ΙΙΙ.Εξερευνητική αποστολή Ελλήνων ναυτικών από τη Χίο, πριν από τον Κολόμβο.
β) Τύχαίες αφίξεις στη Αμερικανική ηπειρο
β1) Εξακριβωμένες ή πολύ πιθανές:
Ι. Ιάπωνες ψαράδες στην Γκουαγιακίλ.
ΙΙ. Ταχτικές ανταλλαγές μεταξύ ναυτικών της Βορειοδυτικής ακτής και των ακτών της Ανατολικής Σιβηρίας.
β2) Με αξιόλογες ενδείξεις: Επαφές των Πολυνησίων με τη Ν.Αμερική.
β3) Πιθανές ή ενδεχόμενες: Ναυάγια φοινίκων και ελλήνων ναυτικών κατά την αρχαιότητα και βάσκων και βρεττόνων ψαράδων κατά το μεσαίωνα.
β4) Απλές υποθέσεις, χωρίς απόδειξη:
Ι.Αφιξη κατοίκων της Ατλαντίδας μετά την καταβύθιση της.
ΙΙ.Αφιξη κατοίκων της χαμένης στα νερά του Ειρηνικού ηπείρου Λεμουρία.
ΙΙΙ.Το ταξίδι του Οδυσσέα στην Κεντρική και Βόρεια Αμερική.
IV. Εγκατάσταση στις Αντίλλες επτά ισπανών επισκόπων που θέλαν να αποφύγουν τους άραβες εισβολείς.
Ανεξάρτητα από την απορριπτική γνώμη του συγγραφέα αυτού του κειμένου για τις περισσότερες από τις θεωρίες αυτές, θα ήταν χρήσιμη και ενδεχομένως τερπνή, η σύντομη αναφορά και κριτική τους. Φυσικά κανείς δεν αμφισβητεί σήμερα πως πράγματι ο Κολόμβος δεν ήταν ο πρώτος άνθρωπος από άλλην ήπειρο που πάτησε το πόδι του στην Αμερική. Αυτή η παραδοχή όμως δε μειώνει ούτε στο ελάχιστο τη δόξα που του ανήκει ούτε νομιμοποιεί όλες τις υποθέσεις και κυρίως δεν πρέπει να αφίνει ελεύθερο πεδίο στη διατύπωση κάθε είδους παραλογισμών.
Εμείς οι Ελληνες είμαστε συχνά ευάλωτοι σε παρόμοιους πειρασμούς, ιδιαίτερα στους χαλεπούς καιρούς που περνάμε, όταν η περιλάλητη δόξα των προγόνων αντί να γίνει κίνητρο για περισσότερη δουλειά και προκοπή, γίνεται επίκληση για παροχές και διευκολύνσεις. Πιστεύω όμως πως κι αν ακόμα ήταν δυνατό να διαπιστωθεί ότι ο Οδυσσέας πήγε στην Αμερική ή ότι χιώτες ναυτικοί προηγήθηκαν του Κολόμβου, αυτό δε θα πρόσθετε τίποτα υπέρ ημών. Ισως μάλιστα να έκανε πιο δύσκολη τη θέση μας.

Θεωρίες και υποθέσεις, γοητευτικές και μη
Ο θρύλος της Ατλαντίδας
Από τότε που ο Πλάτωνας έγραψε τον Τίμαιο και τον Κριτία, την ανθρώπινη σκέψη την απασχολέί ο μύθος της Ατλαντίδας. Σύμφωνα με τα γραφόμενα του Πλάτωνα, οι ιερείς ενός ναού στην αιγυπτιακή πόλη Σάϊδα διηγήθηκαν στο Σόλωνα ότι πέρα από τις Στήλες, στον Ατλαντικό Ωκεανό υπήρχε μια εκτεταμένη μεγαλόνησοςή ήπειρος, η Ατλαντίδα, "μεγαλύτερη από τη Λιβύη και την Ασία μαζί", οι κάτοικοι της οποίας 9000 χρόνια πριν από την εποχή του Σόλωνα επιχείρησαν να κατακτήσουν ολόκληρον τον κόσμο αλλά αποκρούστηκαν από τους τότε Aθηναίους. Η Ατλαντίδα τελικά καταποντίστηκε στα νερά του ωκεανού, που στο σημείο αυτό δεν είναι πια πλωτός.
Από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας πολλοί γοητεύτηκαν από τις προοπτικές ανατροπής πολλών ιστορικών δεδομένων, που θα προκαλούσε η επαλήθευσή του μύθου της Ατλαντίδας, άλλοι όμως, λογικώτεροι, απέριψαν μια τέτοιαν εκδοχή και κράτησαν μόνο τον γοητευτικό μύθο. O επιφανέστερος μαθητής του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης, τον αντιμετωπίζει σα μύθο. "Οπως τη δημιούργησε έτσι και την κατέστρεψε, (ο Πλάτωνας την Ατλαντίδα)", γράφει σχολιάζοντας το απότομο τέλος της σχετικής διήγησης στον Κριτία.
Νεώτεροι ερευνητές, (Μαρινάτος, Γαλανόπουλος), δέχονται την αλήθεια της πλατωνικής διήγησης, τοποθετούν όμως την Ατλαντίδα στο Αιγαίο και ειδικώτερα στη Θήρα, υποστηρίζοντας ότι όλοι οι, υπερβολικοί, αριθμοί, που δίνει ο Πλάτωνας για την αρχαιότητα, την απόσταση, το μέγεθος, το στρατό και το στόλο της Ατλαντίδας οφείλονται σε λανθασμένη μεταγραφή των αιγυπτιακών αριθμητικών ψηφίων σε ελληνικά και πρέπει να διαιρεθούν δια του δέκα. Ετσι η ηλικία των 9000 χρόνων πριν από το Σόλωνα γίνεται 900, (γύρω στο 1500 π.Χ.), η απόσταση των 5000 χιλιομέτρων από την Αίγυπτο γίνεται 500, (δηλαδή ως στις Κυκλάδες) και η διάμετρος των 300 χιλιομέτρων για το κεντική περιοχή της Ατλαντίδας γίνεται μόνο 30, όση η αρχική διάμετρος της Θήρας, όταν πριν ανατιναχθεί στον αέρα από την έκρηξη του ηφαιστείου της, ονομαζόταν ακόμα Στρογγύλη.
Εφόσον με αρχαιολογικές, γεωφυσικές ή άλλες έρευνες επαληθευθεί η υπόθεση Μαρινάτου - Γαλανόπουλου, το πρόβλημα της Ατλαντίδας θα λυθεί με τον ευλογοφανέστερο και ικανοποιητικότερο τρόπο.

Ο μύθος της Λεμουρίας
Τα γιγάντια αγάλματα που υπάρχουν στη νήσο του Πάσχα, την προέλευση των οποίων δεν έχουν ακόμα ερμηνεύσει ικανοποιητικά οι ιστορικοί και οι αρχαιολόγοι, σε συνδυασμό με την ύπαρξη ομοιόμορφου πολιτισμού στο μεγαλύτερο μέρος του Ειρηνικού Ωκεανού, δώσαν την αφορμή να δημιουργηθεί ο μύθος της Λεμουρίας, μιας εκτεταμένης ηπείρου, που υποτίθεται ότι καταβυθίστηκε στα νερά του σε απροσδιόριστο χρόνο.
Ο μύθος της Λεμουρίας παρουσιάζει ακόμα μεγαλύτερες αδυναμίες από εκείνον της Ατλαντίδας. Εν πρώτοις απουσιάζει η γοητευτική αφήγηση του Πλάτωνα, που θα συγχωρούσε πολλές ανοχές και στον πιο δύσπιστο κριτή. Εξ άλλου τα γεωλογικά δεδομένα είναι ακόμη πιο αρνητικά στην περίπτωση της Λεμουρίας από ότι στην περίπτωση της Ατλαντίδας. Το κυριώτερο όμως επιχείρημα, που ανατρέπει όλη την υπόθεση είναι όπως έχει εξακριβωθεί από αρχαιολόγους, εθνολόγους και ιστορικούς, μεταξύ 500 π.Χ. και 1000 μ.Χ. μετανάστες από τη νοτιοανατολική Ασία, οι Πολυνήσιοι απλώθηκαν σ'ολόκληρο τον Ειρηνικό από τη Χαβάη ως τη νήσο του Πάσχα και τη Νέα Ζηλανδία, δημιουργώντας ομοιόμορφο νεολιθικό πολιτισμό, που στην ακμή του γνώριζε τη γραφή και την τεχνική των μεγαλιθικών μνημείων και ενδεχομένως είχε κάποιες πολιτιστικές επαφές με τη Νότια Αμερική.

Το ταξίδι του Οδυσσέα στη Β. Αμερική
H αμερικανίδα δικηγόρος Ενριέττα Μέρτζ, η οποία κατά τη διάρκεια του πολέμου υπηρέτησε στο πολεμικό ναυτικό των ΗΠΑ, στο βιβλίο της με τον ωραίο τίτλο "The dark wine sea" (ο οίνωψ πόντος), που εκδόθηκε στα 1958, υποστηρίζει ότι ο Οδυσσέας, μετά τους Λωτοφάγους, τους Κύκλωπες, τη νήσο του Αιόλου και τους Λαιστρυγόνες, πέρασε το στενό του Γιβραλτάρ και ύστερα από πολλές περιπέτειες βρέθηκε στην Αμερική. Η Μέρτζ βασιζόμενη σε περικοπές της Οδύσσειας, οι οποίες, κατά την άποψή της, περιγράφουν νησιά του Ατλαντικού και μέρη της Βόρειας Αμερικής, τοποθετεί το νησί της Κίρκης, Αιαία, στη Μαδέρα, τη Σκύλα και τη Χάρυβδη στην είσοδο του κόλπου Φόντυ της Νέας Γης, το νησί της Καλυψώς, Ωγυγία, στις Αζόρες, το νησί των Φαιάκων, Σχερία, στη Φλωρίδα κ.ου.κ.
Και η μεν περιγραφή των τοπίων από τον Ομηρο μπορεί να θυμίζει τα εν λόγω μέρη, όπως ασφαλώς θα μπορούσε κανείς να βρεί αξιόλογες ομοιότητες με τόποθεσίες της Παταγονίας ή της Καμτσάτκας, η Μερτζ όμως υποχρεώνει τον ήδη πολύπλαγκτο Οδυσσέα να διανύει με απίστευτη ταχύτητα τις τεράστιες αποστάσεις που χωρίζουν αυτά τα μέρη, τα οποία στη Μεσόγειο είναι σχετικά κοντά το ένα με το άλλο, (π.χ. στην Οδύσσεια η απόσταση από το στενό της Σκύλας και της Χάρυβδης ως την Ωγυγία - δηλαδή κατα την Μερτζ από τη Νέα Γη ως τις Αζόρες - καλύπτεται με ιστιοφόρο σε δέκα μόνο μέρες), να διαπλέει προς όλες τις κατευθύνσεις τον Ατλαντικό, για να συμφωνεί και με τη σειρά που μνημονεύει ο Ομηρος και τελικά βάζει τους Φαίακες ναυτικούς να φέρνουν τον Οδυσσέα εν μια νυκτί από τη Σχερία, (που τη θέλει στη Φλωρίδα), στην Ιθάκη, κατόρθωμα ανέφικτο ακόμα και με αεροπλάνο.
Η θεωρία της Μέρτζ αγνοήθηκε από τους σοβαρούς επιστήμονες σ'όλον τον κόσμο και στην Ελλάδα. Οταν η ίδια επισκέφθηκε τη χώρα μας, επί δικτατορίας, οι μόνοι που ενστερνίστηκαν τις απόψεις της ήταν ο τότε δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος και ο εκδότης Ιωάννης Δ. Πασσάς, που με κανένα τρόπο δε μπορούν να θεωρηθούν αυθεντίες στα θέματα αυτά.

Το ταξίδι του "Ρα" από την Αίγυπτο στις Αντίλλες
Ο νορβηγός εθνολόγος και αρχαιολόγος Θωρ Χάγιερνταλ έγινε διάσημος με τον περίφημο διάπλου του Ειρηνικού πάνω στη σχεδία "Κον Τίκι", από τις ακτές του Περού ως την Ανατολική Πολυνησία, στα τέλη της δεκαετίας του 40. Με το εγχείρημά του αυτό ο Χάγιερνταλ θέλησε να επαληθεύσει τη θεωρία του ότι ο πολιτισμός της Πολυνησίας και ειδικώτερα ο πολιτισμός της Νήσου του Πάσχα, προέρχεται από την προκολομβιανή Αμερική και συγκεκριμένα από τους ανδικούς πολιτισμούς.
Παρά το γεγονός ότι το "Κον Τίκι" έφτασε τελικά στον προορισμό του, οι ιστορικοί δε δέχονται ότι μ'αυτό επαληθεύεται η θεωρία του Χάγερνταλ. Εκτός των άλλων επιχειρημάτων επισημαίνουν το γεγονός ότι το "Κον Τίκι" χρειάστηκε να ρυμουλκηθεί σε μεγάλη απόσταση από περουβιανό πλοίο, ώσπου να συναντήσει το ρεύμα του Χούμπολτ, που το έφερε στην Πολυνησία. Αυτό σημαίνει πως οι σχεδίες των περουβιανών δεν ήταν δυνατό να απομακρυνθούν από τις ακτές, αλλά κι αν το κατόρθωναν δε θα μπορούσαν ποτέ να γυρίσουν πίσω.
Ο Χάγιερνταλ πάντως χωρίς να αποθαρρυνθεί από την παγερή υποδοχή που επεφύλαξε το σύνολο σχεδόν των επιστημόνων στην αμφιλεγόμενη επιτυχία του "Κον Τίκι", επιχείρησε και πέτυχε στη δεκαετία του 70 να διαπλεύσει τον Ατλαντικό με το σκάφος "Ρα", φτιαγμένο από δέσμες καλαμιών παπύρου, όπως έφτιαχναν τις βάρκες τους οι αρχαίοι Αιγύπτιοι αλλά και οι (πολύ μεταγενέστεροι τους) Αϋμαρά της λίμνης Τιτικάκα. Αυτή τη φορά ο Χάγιερνταλ θέλησε να αποδείξει πως οι ανδικοί πολιτισμοί κατάγονται από την αρχαία Αίγυπτο και σ'αυτό οφείλονται οι πυραμίδες του Κούσκο, τα καλαμένια σκάφη της λίμνης Τιτικάκα, οι μούμιες των Ινκα κλπ.
Παρά την επιτυχία των δύο εγχειρημάτων του Χάγερνταλ, αυτή δεν προϋποθέτει κατ'ανάγκη και την επιβεβαίωση των θεωριών του. Αν ένας τολμηρός θαλασσοπόρος διασχίσει με καγιάκ την απόσταση από τη Γροιλανδία ως την Πελοπόννησο, αυτό δε σημαίνει ότι υπήρξαν στο παρελθόν παρόμοια ταξίδια. Ο Χάγιερνταλ παραβλέπει το, αναμφισβήτητο από ιστορικής και αρχαιολογικής σκοπιάς, γεγονός ότι ο αιγυπτιακός πολιτισμός, με τις πυραμίδες και τις μούμιες, είχε σβύσει δυο χιλιάδες χρόνια πριν οι πρώτες κόλουρες πυραμίδες εμφανιστούν στην Αμερική και τέσσερες χιλιάδες χρόνια πριν από την κλασσική εποχή των πολιτισμών των Μάγια και των Ινκα.

Ελληνες και φοίνικες ναυτικοί στην Αμερική
Οι έλληνες και οι φοίνικες ναυτικοί της αρχαιότητας ήταν εξοικειωμένοι με τη Μεσόγειο και τις συνδεόμενες μ'αυτήν εσωτερικές θάλασσες και τα πλοία τους ήταν σε θέση να τις περιπλέουν με ασφάλεια σ'όλα τα μήκη και πλάτη τους. Αντίθετα δε φαίνεται ότι διαθέταν σκάφη ικανά να αντιμετωπίσουν τα κύματα και τους θυμούς του Ατλαντικού ωκεανού. Παρ'όλα αυτά επιχειρούσαν κάποτε ταξίδια πέρα από το Στενό του Γιβραλτάρ, που στην αρχαιότητα οι μεν Ελληνες ονόμαζαν Στήλες του Ηρακλή και οι Φοίνικες Στήλες του Μελκάρθ.
Τα γνωστότερα υπερμεσόγεια ταξίδια που κατέγραψε η ιστορία είναι ο περίπλους της Αφρικής από τον Αννωνα τον Καρχηδόνιο και οι εξερευνήσεις του Βισκαϊκού κόλπου και της Βόρειας θάλασσας από τον Πυθέα το Μασσαλιώτη, αλλά οπωσδήποτε θα υπήρξαν πολύ περισσότερα που έμειναν άγνωστα, ιδιαίτερα όταν οι Καρχηδόνιοι, μετά την άλωση και καταστροφή της Ταρτησσού, απόχτησαν τον απόλυτο έλεγχο του Στενού. Δεν μπορούμε λοιπόν να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο πλοία που ξανοίχτηκαν στον Ωκεανό να παρασύρθηκαν μακρυά από τις ακτές και τα ρεύματα να τα έφεραν στην Αμερική. Παρόμοιες εξαφανίσεις πλοίων ήταν συχνές κι αυτές γέννησαν το θρύλο για την Ταρτησία Μύραινα, η οποία κατά τις διηγήσεις των αρχαίων ελλήνων ναυτικών ήταν μια τεράστια σαρκοφάγα σμέρνα, που κατέστρεφε τα πλοία και καταβρόχθιζε τους επιβάτες τους.
Στη ζούγκλα της Βραζιλίας ανακαλύφθηκαν στις αρχές του αιώνα επιγραφές σε βράχους, στις οποίες, παρά τη μεγάλη φθορά που παρουσιάζουν, διάφοροι ευφάνταστοι ερευνητές διάβασαν ελληνικές ή φοινικικές φράσεις, ενώ άλλοι περισσότερο ρεαλιστές τις θεωρούν πορτογαλικές, γραμμένες όμως από αμόρφωτους τυχοδιώκτες και γιαυτό πολύ δυσανάγνωστες.

Βάσκοι, βρεττόνοι και ουάλλοί ψαράδες στην Αμερική
Ενας νεοζηλανδός ερευνητής ονόματι Μπάρυ Φελλ ισχυρίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 70 ότι βρήκε στην κοιλάδα Σουσκεχάννα της Πενσυλβάνιας των ΗΠΑ ίχνη μιας αποικίας βάσκων που έφτασαν ως ναυαγοί στις ανατολικές ακτές της Αμερικής και μη μπορώντας να γυρίσουν πίσω εγκαταστάθηκαν εκεί. Ο Φελλ στηρίζει τη θεωρία του στη μετάφραση που ο ίδιος έκανε των κειμένων πολλών επιγραφών σε πέτρες ή πλάκες, που ανακάλυψε.
Οι επικριτές των ισχυρισμών του Φελλ τονίζουν ότι επιβάλεται μεγάλη επιφυλακτικότητα στην ανάγνωση παρόμοιων επιγραφών, γιατί κι αν αποκλείσουμε την περίπτωση της απάτης, έχει αποδειχτεί σε πολυάριθμες περιπτώσεις ότι είτε πρόκειται για τυχαία σκαλίσματα του βράχου που προήλθαν από τη διάβρωση, είτε πρόκειται για σχετικά πρόσφατες επιγραφές με ισπανικά, γαλλικά ή αγγλικά κείμενα, που έγιναν ακατανόητα λόγω μεγάλης φθοράς.
Πάντως, όπως και στην προηγούμενη περίπτωση των ελλήνων και φοινίκων ναυτικών της αρχαιότητας, δεν αποκλείεται κατά τον Μεσαίωνα βάσκοι, βρεττόνοι και ουαλοί ψαράδες να παρασύρθηκαν από τα θαλάσσια ρεύματα και να έφτασαν ως τις ακτές της Αμερικής, χωρίς το ακούσιο αυτό ταξίδι τους να είχε άλλη συνέπεια ή συνέχεια.

Εφτα ισπανοί επίσκοποι αποικίζουν τις Αντίλλες
Σύμφωνα με ένα θρύλο πολύ διαδεδομένο στην Ισπανία κατά το Μεσαίωνα, όταν οι άραβες κατάχτησαν την ιβηρική χερσόνησο εφτά ισπανοί επίσκοποι μη υποφέροντας το ζυγό των απίστων (που ας σημειωθεί ήταν απολύτως ανεξίθρησκοι και εξαιρετικά πολιτισμένοι) έφυγαν με πλοία προς τη δύση και εγκαταστάθηκαν στο νησί Αντίλια, όπου ίδρυσαν εφτά επισκοπές και προσηλύτισαν στο χριστιανισμό τους κατοίκους της.
Μετά την ανακάλυψη της Αμερικής οι ισπανοί ερεύνησαν ολόκληρες τις Αντίλλες ζητώντας αποδείξεις για την εγκατάσταση σ'αυτές χριστιανών προ του Κολόμβου. Δε βρήκαν απολύτως τίποτα. Ετσι αν δεν απορρίψουμε την όλη ιστορία ως φανταστική δεν απομένει παρά να δεχτούμε ότι οι εν λόγω επίσκοποι γοητευμένοι από την παραδείσια ζωή των ιθαγενών στα νησιά αυτά, εγκατέλειψαν το χριστιανισμό και αφομοιώθηκαν με τον ντόπιο πληθυσμό.

Κινεζικές εξερευνητικές αποστολές στην Καλιφόρνια και Μεξικό
Τα κινεζικά χρονικά είναι γεμάτα από αναφορές χερσαίων και θαλασσινών ταξιδιών, κυρίως προς τις θάλασσες και τα νησιά του Νότου και προς το εσωτερικό της Ασίας. Για πολλά από τα ταξίδια αυτά οι πληροφορίες είναι πολύ συνοπτικές και ασαφείς, πράγμα που εν πολλοίς οφείλεται στη συνήθεια των Κινέζων να δίνουν στα μέρη που εξερευνούσαν ονόματα κινεζικά, χωρίς να τα συσχετίζουν με τα ήδη υπάρχοντα, τα οποία συνήθως αγνοούσαν.
Τα ταξίδια και οι εξερευνήσεις που έκαναν οι Κινέζοι, αρχίζουν από τον σχεδόν μυθικό αυτοκράτορα Μου, (1001 - 945 π.Χ.), που "έφτασε στις τέσσερις εσχατιές του κόσμου". Περίφημα και εξαιρετικά γόνιμα ήταν τα ταξίδια των βουδδιστών προσκυνητών Φα Χσιέν (399 -414 μ.Χ.) και Χσυάν Τσανγκ (629 - 645), στην Κεντρική Ασία, την Ινδία, την Ινδοκίνα και την Ινδονησία.
Στα πλαίσια αυτών των εξερευνήσεων τοποθετούνται δύο εξερευνητικές αποστολές Κινέζων στην Αμερική, η πρώτη γύρω στα 800 π.Χ. και αφορούσε την εξερεύνηση των ακτών της Καλιφορνίας και η δεύτερη ήταν μια αποστολή πέντε κινέζων βουδδιστών μοναχών, που έφτασαν στα 459 μ.Χ. στο Μεξικό. Δυστυχώς και σ'αντίθεση με τις προαναφερθείσες εξερευνήσεις, που αποτελούν αναμφισβήτητα ιστορικά γεγονότα, οι δύο αποστολές στην Αμερική δεν πιστοποιούνται από καμμιά σοβαρή πηγή και μάλλον πρέπει να απορριφθεί η πιθανότητα να έχουν πραγματοποιηθεί.

Η ανακάλυψη της Αμερικής από χιώτες ναυτικούς
Η υπόθεση ξεκινά από μια ξεχασμένη θεωρία του Σεραφείμ Κανούτα και άλλων ερευνητών, που αναβίωσε ο Χ.Δ.Λάζος, και σύμφωνα με την οποία υπήρχαν δύο Κολόμβοι, ο λαϊκής καταγωγής, πρώην λαναράς και κατόπιν έμπορος και ναυτικός, Χριστόφορος Κολόμβος, που γεννήθηκε στη Γένουα γύρω στα 1451 και ο Δον Κριστόφορο ή Κριστόμπαλ Κολόν, που στην πραγματικότητα ήταν έλληνας, γεννημένος γύρω στα 1439, πιθανώς στη Χίο, που λεγόταν Χριστόφορος Δισύπατος Παλαιολόγος, ήταν ευπατρίδης και εξαιρετικά μορφωμένος. Αυτός ο δεύτερος Κολόμβος, σύμφωνα πάντα με τη θεωρία, βρέθηκε στην Ιταλία με επίσημη αποστολή οταν έπεσε η Πόλη και έτσι ξέμεινε εκεί και πέρασε στην υπηρεσία της Γένουας.
Σύμφωνα πάντα με τη θεωρία, ο δεύτερος Κολόμβος είχε γνωρίσει στη Χίο πολλούς ναυτικούς, μεταξύ των οποίων κάποιον καπετάν Ανδρέα, αγνώστων των λοιπών στοιχείων, οι οποίοι είχαν πραγματοποιήσει πολύ πριν από το 1474 ταξίδια στην Αμερική και διαθέταν χάρτες των χωρών που είχαν ανακαλύψει, τους οποίους του παραχώρησαν.
Είναι ολοφάνερες οι σοβαρές αδυναμίες της θεωρίας των Κανούτα - Λάζου. Σε κανένα βυζαντινό χρονικό δεν αναφέρεται καποιος Χριστόφορος Δισύπατος Παλαιολόγος και μάλιστα επίσημο πρόσωπο. Οι χρονολογίες εξ άλλου δεν ταιριάζουν. Ο Κολόμβος που ξέρει η ιστορία είχε τρία αδέλφια, από τα οποία το ένα ο Βαρθολομαίος στάθηκε πολύτιμος βοηθός του. Ο Βαρθολομαίος γεννήθηκε στα 1460 και ήταν περίπου δέκα χρόνια νεώτερος του. Αν ο Κολόμβος γεννήθηκε στα 1439 η διαφορά θα ήταν 21 χρόνια, πράγμα που δεν πιστοποιείται από κανένα αξιόπιστο ή μη στοιχείο. Αλλά κι αν δεχτούμε πως ο Κολόμβος γεννήθηκε στα 1439, τότε θάταν 13 χρονών όταν τον στείλαν από την Πόλη στη Δύση για "επίσημη αποστολή".
Η ύπαρξη του νεφελώδους "καπετάν Ανδρέα" βασίζεται σε φήμες πλατιά διαδεδομένες στη Χίο, όπου σύμφωνα με κάποιον δόκτορα Λάρσεν η άποψη της ανακάλυψης της Αμερικής υποστηρίζεται από μεγάλο τμήμα του πληθυσμού. Οι επιστημονικές όμως αλήθειες δεν ήταν ποτέ υπόθεση πλειοψηφίας και ψηφοφοριών.
Τέλος και το κυριώτερο, είναι πασίγνωστο πως ο Κολόμβος έψαχνε να βρει συντομώτερο δρόμο για την Ασία και ως το τέλος της ζωής του είχε την ακράδαντη πεποίθηση πως έφτασε στις Ινδίες. Αν οι χιώτες ναυτικοί του είχαν δώσει χάρτες με τις νέες χώρες που ανακάλυψαν, δε θάχε πέσει σ'αυτή την πλάνη κι αν μάλιστα οι χάρτες αυτοί ήταν τόσο ακριβείς, δε θα επιχειρούσε καθόλου το ταξίδι του.
Σημειώσεις
-------------------------------
Πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι λέγοντας Ασία τόσο οι αρχαίοι Ελληνες όσο και οι Ρωμαίοι ενοούσαν αρχικά μεν το δυτικό τμήμα της Μικρασίας, μεταγενέστερα δε ολόκληρη τη χερσόνησο της Ανατολίας. Η ονομασία επεκτάθηκε σ'όλόκληρη την ήπειρο πολύ αργότερα. Κατ'ανάλογο τρόπο λέγοντας Αφρική οι Ρωμαίοι αρχικά ενοούσαν μόνο την Τυνησία.
2 Σε ορισμένα συγγράμματα αναφέρεται σαν "Ηπειρος Μου".
3 Μεγάλη και πλούσια πόλη στη νότια Ισπανία, κοντά στο Κάδιξ. Αν δεν ήταν ελληνική, είχε πάντως στενές σχέσεις με το Αιγαίο και την Κρήτη και διατηρούσε φιλικές σχέσεις με πολλές ελληνικές πόλεις. Καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Καρχηδόνιους στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. σε σημείο να μην έχει βρεθεί κανένα ίχνος της.